Εξιχνιάζω, δηλαδή ψάχνω και ακολουθώ τα ίχνη, δηλώνει μια πορεία με ένα σκοπό ή με πολλούς σκοπούς. Και αυτό σημαίνει δραστηριότητα και όχι αδράνεια. Διότι είναι γνωστό ότι η αδράνεια και η απραξία δεν προσφέρουν – κατά κανόνα – τίποτα στην προσωπική μας ζωή. Αντίθετα, η δράση και η επαγρύπνηση φέρνουν καλό καρπό, πολύτιμο για το αύριο και το μέλλον.

Η εξιχνίαση επομένως των προσωπικών μας ορίων, όπως αυτή ορίζεται για το κάθε άτομο χωριστά ανεξάρτητα από πληθυσμιακές παραμέτρους, είναι ένα προσωπικό άθλημα της καθημερινότητας. Διότι κάθε εξιχνίαση και αναγνώριση επί του “εδάφους” της προσωπικής μας ζωής, όπως αυτή διαμορφώνεται καθημερινά, έχει διαστάσεις, και μάλιστα απεριόριστες. Διότι δεν είναι μόνο το μήκος και το πλάτος, αλλά είναι και το βάθος και το ύψος, όπως καθένας κατανοεί την προσωπική του “περιουσία”.

Η επιφάνεια είναι το ορατό στοιχείο, το βάθος όμως είναι το άγνωστο και μη ορατό, το κρυφό τμήμα της προσωπικής μας ζωής, και κανένα άλλο πρόσωπο δεν μπορεί να υπεισέλθει εκεί χωρίς την δική μας συγκατάθεση. Θα λέγαμε, δηλαδή, ότι οι μη ορατές διαστάσεις είναι αυτές που κρύβουν τα μυστικά της προσωπικής μας ζωής, και όχι βέβαια μόνο τα φαινόμενα που μπορεί να δει καθένας εξωτερικά.

Και αυτή η διερεύνηση, η εξιχνίαση της προσωπικής μας υπαρξιακής “περιουσίας” – ανεξάρτητα από την φυσική περιουσία που κάθε άτομο μπορεί να διαθέτει – είναι το χωράφι της προσωπικής μας καθημερινής ζωής. Μέσα σε αυτά τα όρια της προσωπικής μας καθημερινότητας συντελούνται όλα τα γεγονότα, αλλά όχι μόνον εκείνης της στιγμής ή της ημέρας, αλλά – πολλές φορές – και του προσωπικού μας μέλλοντος, εγγύς, απώτερου, απώτατου ή και αιώνιου για τους πιστεύοντας Χριστιανούς.

Και αυτά είναι τα όρια της προσωπικής μας καθημερινότητας. Δεν είναι φανταστικά, αλλά είναι υπαρκτά, στηρίζονται στην σημερινή μας πρακτική καθημερινότητα, αλλά την ίδια στιγμή “στρώνουν και το χαλί” για το αύριο. Το αύριο κατά κανόνα δεν “πέφτει από τον ουρανό”, αλλά είναι η συνέχεια του σήμερα, όπως και το σήμερα ήταν συνέχεια του χθες. Και αυτή η προσωπική αλυσίδα των πραγμάτων, που συνθέτουν όμως το σύνολο της ατομικής μας – και πολλές φορές και της κοινωνικής μας – ζωής, ήταν το θέμα της διδασκαλίας του Χριστού.

Όλα ξεκινούν από το μικρό για να γίνουν μεγάλα και μεγαλύτερα. Αυτός είναι ο νόμος της δημιουργίας, και το ξέρουν όλοι οι ζωντανοί σήμερα – όπως και όσοι ζούσαν στο παρελθόν – χωρίς καμία εξαίρεση. Το σημερινό μικρό θα μεγαλώσει. Και το μεγάλο θα γίνει μεγαλύτερο. Αυτός ήταν ο τρόπος που εξήγησε ο Χριστός τον φυσικό κόσμο, και αυτός είναι ο κανόνας και για τον μη ορατό κόσμο, που όμως ζει και κινείται μέσα μας, και αυτός παράγει τα έργα που θα εμφανιστούν στο μέλλον.

Σε αυτόν τον “έσω άνθρωπο” έδωσε μεγάλη προσοχή ο Χριστός. “Έσωθεν, εκ της καρδίας εξέρχονται τα κακά και δυσάρεστα”, που όμως δηλητηριάζουν την προσωπική μας καθημερινή ζωή. Η ρίζα τροφοδοτεί τα κλαδιά και τα φύλλα, για να κάνουν τον καρπό σε κάθε δέντρο. Αλλά και τα φύλλα και τα κλαδιά στέλνουν στην ρίζα τα απαραίτητα συστατικά για να μεγαλώνει και να φέρνει περισσότερα αναγκαία στοιχεία, για να αυξάνεται ο καρπός στην ζωή του ατόμου. Η “επέμβαση”, η νέα γέννηση που εξήγησε ο Χριστός, δεν είναι στην επιφάνεια, αλλά είναι στα βάθη των ορίων της υπαρξιακής μας υπόστασης. Εκεί βρίσκεται το μυστήριο της προσωπικής μας καθημερινής συμπεριφοράς. 

Η εξιχνίαση των προσωπικών μας ορίων δεν ανήκει στους άλλους, αλλά είναι μια απόλυτα προσωπική υπόθεση μέσα στην ατομική μας καθημερινότητα. Ο τρόπος που διαχειριζόμαστε τα διάφορα θέματα της προσωπικής ζωής, καθώς και οι στόχοι που έχουμε στην καθημερινότητα, τοποθετούν το πλαίσιο, εντός του οποίου κινείται η προσωπική μας προοπτική σε καθημερινή βάση.

Δεν πρόκειται, δηλαδή, κατά κανόνα για θέματα των άλλων ανθρώπων – ακόμη και αν πρόκειται για πρόσωπα που συγκατοικούμε ή συνεργαζόμαστε, αλλά πρόκειται για απόλυτα προσωπική ευθύνη του ενεργούντος – ή του αδιαφορούντος – προσώπου, το οποίο και εισπράττει τα επίχειρα της προσωπικής του προσπάθειας για κατανόηση και εξιχνίαση των ορίων που το αφορούν προσωπικά.

Και επειδή σε όλους μας αρέσει να αποδίδουμε στους άλλους τα δυσάρεστα και στους εαυτού μας τα ευχάριστα και το κέρδος, δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι οι άλλοι φταίνε για τα κακά και τα άσχημα, ενώ οι επιτυχίες είναι όλες αποκλειστικά δικές μας. Και αυτό δεν βοηθά. Διότι η αλήθεια δεν είναι πάντα με αυτό το μέτρο, αλλά εμπεριέχει και τις δικές μας ευθύνες για τα γεγονότα που μάς αφορούν.

Το πρώτο, δηλαδή, βήμα για τον εξορθολογισμό, όταν αναζητούμε να μάθουμε και να εξιχνιάσουμε τα όρια και τις περιοχές της προσωπικής μας ζωής, είναι να συνειδητοποιήσουμε – και να αποδεχθούμε – ότι τον πρώτο λόγο της ευθύνης τον έχουμε εμείς ως άτομα και όχι η γύρω κοινωνία. Διότι, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες, οι αποφάσεις για το πρακτέο κάθε στιγμή δεν ανήκουν αποκλειστικά στους άλλους, αλλά – ίσως – τους αναλογεί ένα μερίδιο μικρό, σε σχέση με το δικό μας μεγαλύτερο. Και αυτό είναι το πρώτο βήμα για τον εξορθολογισμό της προσωπικής μας κρίσης και αντίληψης.

Να μεταθέσουμε δηλαδή τα όρια των ευθυνών από τους άλλους στους εαυτούς μας, προκειμένου να ξεκινήσει και η αποκατάσταση – εάν ενδιαφερόμαστε – προς την σωστή κατεύθυνση της προσωπικής μας καθημερινότητας. Η απόδοση της πλήρους ευθύνης στους άλλους, τυφλώνει, και οδηγεί σταδιακά σε μυωπία την προσωπική μας κρίση, και αυτό έχει ως μόνιμο αποτέλεσμα την λανθασμένη εκτίμηση των γύρω μας πραγμάτων, και την λήψη λανθασμένων αποφάσεων και πράξεων.

Για τον λόγο αυτό και ο Χριστός δεν μίλησε μόνο για την κοινωνική αδικία – που ήταν και θα είναι για πάντα το βαρύ τίμημα των λαθών μας, αλλά τοποθέτησε την ευθύνη στο κάθε άτομο κάθε κοινωνίας. Διότι, η αλλαγή ενός προσώπου φέρνει και την συνολική αλλαγή σταδιακά. Η αμεριμνησία και η αδιαφορία φέρνει τα δυσάρεστα αποτελέσματα της φθοράς και της της κοινωνικής διαφθοράς, με ότι αυτό συνεπάγεται για την καθημερινή μας ζωή. Διότι, μετά την άδικη πράξη, απαιτείται αποκατάσταση, η οποία – κατά κανόνα – είναι εκδικητικής φύσεως, και η νέα αδικία -εκ/δίκηση – φέρνει και άλλη αδικία, και στο τέλος καταλήγουμε στα δικαστήρια και στους πολέμους με αθώα θύματα, πολλές φορές και τους ίδιους μας τους εαυτούς.

Και ο Χριστός συνέστησε: μην εκδικείτε τους εαυτούς σας, αλλά περιμένετε να εμφανιστεί η αλήθεια, καλλιεργώντας την προσωπική σας υπομονή. Αν αντιδράσετε λάθος, θα το πληρώσετε, διότι όλα εδώ πληρώνονται προς το παρόν, αφού το μέλλον δεν το γνωρίζει κανείς. 

Τα μόνα ασφαλή όρια που μπορούμε να γνωρίζουμε είναι τα όρια του φυσικού μας σώματος και του σπιτιού μας, εάν διαθέτουμε τέτοια ιδιοκτησία. Όλα τα υπόλοιπα, ατομικά και κοινωνικά, είναι ανεξιχνίαστα τα όριά τους. Από τις ιδέες και τις ικανότητες, από την πολιτική και τις αξίες, από το περιβάλλον μέχρι την άγνωστη άκρη του σύμπαντος, όλα είναι χωρίς όρια, και, φυσικά, κανείς δεν μπορεί να τα ξέρει μέχρι σήμερα, τουλάχιστον.

Ακόμη και το σύμπαν, λένε οι ειδικοί επιστήμονες, επεκτείνεται. Δηλαδή υπάρχει το σύμπαν που όλοι κατανοούμε με τα δισεκατομμύρια γαλαξίες και αναρίθμητα αστέρια, αλλά, λένε οι επιστήμονες ότι υπάρχει και άλλο σύμπαν, μέσα, εντός του οποίου επεκτείνεται το δικό μας σύμπαν. Και αυτό είναι ανεξιχνίαστο και αφελές. Διότι όταν λέμε σύμπαν, πρέπει να καθορίσουμε τα όριά του, ώστε να ξέρουμε τί μάς γίνεται. Γιατί διαφορετικά θα πέφτουμε θύματα κάθε κατεργάρη, που θέλει να μάς πουλήσει την πραμάτεια του! 

Και η ακρίβεια στην διδασκαλία του Χριστού είναι εξαιρετικά σοβαρό θέμα. Διότι και μία μόνο αλλαγή στο κείμενο της υγιαίνουσας διδασκαλίας όπως την καθόρισαν οι Πατέρες, αρκεί για να αλλάξει όλο το νόημα, και το άτομο της πίστης στον Χριστό να διδάσκεται ανθρώπινα συμφέροντα και ανθρώπινες διδασκαλίες, οι οποίες μπορεί να έχουν φαινόμενο σοφίας, και να νομίζουμε ότι είναι εκ θεού, αλλά στην ουσία πρόκειται για πλάνες συμφερόντων του κόσμου τούτου του φθαρτού και προσωρινού.

Όμως η Ανάσταση του Χριστού επιβεβαίωσε την ύπαρξη και άλλου κόσμου, μέσα στον οποίο κατοικεί η Δικαιοσύνη, στοιχείο που κατά κανόνα λείπει από την ανθρωπότητα, όπως τουλάχιστον την ξέρουμε από την ιστορία μέχρι σήμερα, και αυτή η έλλειψη αυτού του στοιχείου της Δικαιοσύνης μάς πληγώνει όλους καθημερινά. Διότι δεν είναι μόνο οι πόλεμοι, οι χήρες και τα ορφανά και η φτώχεια, αλλά είναι και το καθημερινό αίσθημα που κυριεύει κάθε καλοπροαίρετο άτομο μέσα στην προσωπική του καθημερινότητα.

Και στο στοιχείο αυτό της καθημερινότητας εντόπισε ο Χριστός την βάση της αυτοκαταστροφής μας: δηλαδή, στην αδικία. Την οποία – δυστυχώς – όλοι εφαρμόζουμε στην προσωπική και κοινωνική μας ζωή, και αυτό έχει αρνητικό αντίκτυπο στο σύνολο της ανθρώπινης κοινωνίας. Διότι, όλα ξεκινούν από το άτομο που διαχειρίζεται την δική του ευθύνη, άσχετα αν πρόκειται για σπουδαία θέματα της καθημερινότητας ή πρόκειται για τις απλές ανθρώπινες σχέσεις, που όμως δηλητηριάζουν τον εσωτερικό μας κόσμο, και φέρνουν την δίψα για εκδίκηση, στοιχείο που καταστρέφει την εσωτερική μας ισορροπία.

Και αυτά τα όρια του εσωτερικού μας ανθρώπου, δηλαδή των αισθημάτων, και των σκέψεων και υπολογισμών μας, που λειτουργούν όμως όλα μέσα στον άνθρωπο, αλλά οπωσδήποτε εντός του δικού μας προσωπικού σώματος – δεν έχουμε και τίποτα άλλο στον πλανήτη αυτόν παρεκτός του ατομικού μας φυσικού σώματος για να εξιχνιασουμε – αυτή η εξιχνίαση ανήκει αποκλειστικά στο άτομο που διαθέτει τον κοινό νου και την στοιχειώδη ευαισθησία στην συνείδησή του.

Το να εξιχνιάζουμε με κουτσομπολιό τις πράξεις των άλλων, είναι ο εύκολος δρόμος. Το να ρίξουμε όμως μια συστηματική και όχι φευγαλέα ματιά στον προσωπικό μας καθρέφτη της συνειδήσεως, αυτό απαιτεί τόλμη και δύναμη, την οποία – δυστυχώς – δεν διαθέτουμε. 

Οι άνθρωποι του 21ου αιώνα έχουμε άλλα όρια σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, και αυτό το κατανοούμε από τον τρόπο της προσωπικής μας καθημερινότητας. Αρκεί να σκεφτούμε ότι το βασικό σημερινό εργαλείο στην ατομική μας – και όχι μόνο – ζωή είναι το κινητό μας τηλέφωνο και το internet, εργαλεία τα οποία έχουν αλλάξει δραματικά την προσωπική μας, αλλά και την κοινωνική μας ζωή σε καθημερινή βάση.

Οι αποστάσεις που υπήρχαν στο παρελθόν – όχι και το πολύ μακρινό – δεν υπάρχουν σήμερα. Η επικοινωνία είναι άμεση και σχεδόν δωρεάν σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Τώρα μπορούμε να δουλεύουμε από το σπίτι, χωρίς πολλές φορές να χρειάζεται να πάμε σε ένα εργασιακό χώρο διαφορετικό χώρο από το σπίτι μας. Και αυτό είναι μόνο η αρχή, διότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά το μέλλον, εγγύς, απώτερο, απώτατο.

Διότι είναι προφανές ότι με την παγκόσμια πλέον δυνατότητα επικοινωνίας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει από πιο σημείο του πλανήτη θα προέλθει το επόμενο βήμα στα ερωτήματα της ανθρωπότητας, τα οποία εν τέλει είναι και προσωπικά μας ερωτηματικά, γιατί καταλήγουν να επηρεάζουν και την προσωπική μας ζωή μέσα στην καθημερινότητα.

Δεν πρόκειται δηλαδή για θέματα μακρινά που δεν μάς αφορούν, αλλά πρόκειται για νεωτερισμούς οι οποίοι θα καταλήξουν και στο δικό μας σπίτι, και στην δική μας συνείδηση και όχι μόνο. Διότι έχει διαπιστωθεί ότι κάθε μικρή ανακάλυψη από τον άνθρωπο, που όμως αποτελεί τμήμα προφανώς μιας  μεγάλης αποκάλυψης που έχει ετοιμάσει ο δημιουργός, θα μεταβάλλει, θετικά ή αρνητικά την προσωπική μας ζωή. Και αυτό δεν είναι θεωρία, αλλά είναι τα βιώματα κάθε ζωντανού ανθρώπου πάνω στην γη σήμερα.

Η γνώση και οι αποκαλύψεις/ανακαλύψεις διαδίδονται αστραπιαία, δηλαδή με την ταχύτητα του φωτός μέσω του internet, και αυτό δεν μπορεί κανείς πλέον να το σταματήσει. Διότι και εάν κάποιοι δυσαρεστούνται από τις νέες ανακαλύψεις, πάντα θα υπάρχει ένας τρόπος αποφυγής των εμποδίων, και κατάκτησης νέων οριζόντων για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Και η διδασκαλία του Χριστού στα μελλοντικά θέματα, δεν μένει σιωπηλή, αλλά τοποθετεί το μέλλον στο παρόν, και το παρόν στο μέλλον, διότι υποδεικνύει: οτιδήποτε είναι καλό, να το προτιμάμε, ακόμη και εάν δεν μάς ταιριάζει λόγω των αγκυλώσεων που έχουμε όλοι οι Χριστιανοί με το παρελθόν. “Να προνοείτε τα καλά για όλους του ανθρώπους, και να αποφεύγετε τα επιζήμια”, είναι το μήνυμα της υγιαίνουσας διδασκαλίας του Χριστού.

“Να αποφεύγετε το πονηρό, και να προτιμάτε το καλό και ευάρεστο, διότι αυτό είναι το θέλημα του δημιουργού του σύμπαντος κόσμου, και όλων όσων βρίσκονται μέσα σ’αυτόν, προνοούντες τα καλά ενώπιον θεού και ανθρώπων.” Αυτός είναι ο κορμός της προσέγγισης του θέματος που αφορά την εξιχνίαση των προσωπικών μας ορίων. Το καλό δεν έχει όρια. Αλλά δυστυχώς, πολλές φορές και για το κακό ισχύει το ίδιο. Εναπόκειται στο άτομο να προτιμήσει το καλό και αγαθό, έναντι του πονηρού και του επιζήμιου.