Όλες οι εκπομπές με χρονολογική σειρά.

Την εποχή του 21ου αιώνα η επιστήμη είναι μια απόλυτα αποδεκτή έννοια, και περιλαμβάνει την καλή γνώση, δηλαδή την επίγνωση και εξελισσόμενη γνώση, σε ένα τομέα της ζωής μας. Μάλιστα, τις τελευταίες δεκαετίες δεν υπάρχει τομέας που να μην έχει την δική του επιστήμη, τους δικούς του κανόνες και τις δικές του αρχές, που πρέπει να εφαρμόζονται από όσους επιθυμούν να εντρυφήσουν στην επιστήμη αυτή. Διότι χωρίς κανόνες και χωρίς αρχές, χωρίς κώδικα δεοντολογίας και γραπτό νομικό κείμενο, δεν υπάρχει επιστήμη.

Και ενώ αυτό είναι κατανοητό όταν ασχολούμαστε με το φυσικό και το κοινωνικό περιβάλλον, όταν ερχόμαστε στα θέματα της προσωπικής μας κατανόησης και επεξεργασίας των θεμάτων της πίστης, εκεί ούτε επιστήμη, ούτε κανόνες δεοντολογίας, ούτε νομικό κείμενο, ούτε αρχή ούτε τέλος. Βρισκόμαστε ακόμη στην εποχή των σπηλαίων, φορούμε δερμάτινους χιτώνες και πέτσινα σανδάλια, πιστεύουμε ό, τι ο καθένας μας λέει, αγνοούμε ακόμη και τα στοιχειώδη, προτιμούμε την άγνοια από την γνώση, μας γοητεύει η απλοϊκότητα και η απομόνωση από την πραγματικότητα, και γενικά είμαστε απρόθυμοι να ερευνήσουμε και να κατανοήσουμε όχι μόνο το τι είναι πίστη, αλλά ακόμη και την στοιχειώδη εφαρμογή της στην καθημερινότητά μας.

Ενώ δηλαδή είμαστε πρόθυμοι να ξοδέψουμε χιλιάδες ώρες για να κατανοήσουμε την λειτουργία του υπολογιστή ή του κινητού τηλεφώνου μας, όταν ερχόμαστε στο θέμα πίστη, εκεί, φοβισμένοι από την αρνητική εικόνα που μπορεί κάποιος να έχει από ένα ιστορικό ή φανταστικό συμβάν, απομακρυνόμαστε σαν να πρόκειται για κάτι που αφορά άλλους και όχι εμάς.

Και ενώ είναι υπαρκτή η ευσέβεια και ο σεβασμός των ιερών πραγμάτων, ωστόσο αρνούμαστε ή αποφεύγουμε να εμβαθύνουμε στην υπόθεση πίστη. Όχι την ιστορία της χριστιανικής πίστης και την θεολογία, θέματα που δεν μπορεί να απασχολούν τον καθένα μας, αλλά τους προσωπικούς προβληματισμούς για το αν υπάρχει νόημα πίσω από το θέμα πίστη, αν ο δημιουργός υπάρχει και ενεργεί.

Διότι είναι άλλο πράγμα το αντικείμενο της πίστης και άλλο πράγμα η πίστη ως εφόδιο και ως συστατικό της προσωπικότητας κάθε ατόμου κατά την διάρκεια της ζωής του. Το αντικείμενο της πίστης μπορεί να διαφέρει από λαό σε λαό και από εποχή σε εποχή, αλλά το στοιχείο της πίστης, το δομικό και υπαρξιακό στοιχείο που υπάρχει μέσα στην συνείδησή μας και λειτουργεί όλο το 24ωρο της ζωής μας, είναι κάτι άλλο. Είναι εφόδιο, είναι όργανο, όπως και η καρδιά και η συνείδησή μας, το οποίο συμβάλλει καθοριστικά στον τρόπο σκέψης και λειτουργίας της καθημερινότητας.

Η ταύτιση της πίστης με το αντικείμενο ή το θέμα στο οποίο απευθύνεται η πίστη μου, είναι εύκολη και παραπλανητική απλοϊκότητα. Διότι συγχέει το όργανο με τον στόχο, συγχέει το εφόδιο με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες θα το αξιοποιήσω, και χιλιάδες άλλες συγκεχυμένες πρακτικές που οδηγούν σε αδιέξοδα.

Για τον λόγο αυτό και η κατανόηση της διδασκαλίας του Χριστού για το θέμα της πίστης είναι θεμελιώδης αρχή. Σε διαφορετική περίπτωση, η πίστη μας περιορίζεται μόνον στην αναγκαία κοινωνική θρησκευτική συμφωνία ή την επιταγή της προσωρινής μου ανάγκης για αναζήτηση βοήθειας.

Το φυσικό μας περιβάλλον, ο χώρος μέσα στον οποίο ζούμε και περνάμε το σύνολο του βίου μας, είναι μετρήσιμο. Όλα μπορούν να μετρηθούν και να υπολογιστούν. Από την απόσταση μέχρι το βάρος, από την φωτεινότητα μέχρι την ισχύ, όλα έχουν ένα μέτρο υπολογισμού. Και αυτό είναι ένα στοιχείο που διατηρεί την ζωή μας σε ισορροπία και ανάπτυξη.

Γνωρίζουμε τα μέτρα και τα σταθμά, και κρίνουμε και συγκρίνουμε όλα τα άγνωστα με βάση αυτή την γνώση. Έτσι έχουμε κοινούς παρονομαστές, κοινές αποδεκτές αξίες, έτσι μπορούμε να επικοινωνούμε και να κατανοούμε ο ένας τον άλλον. Αυτή είναι η ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Μάλιστα, εδώ υπάρχει ένα επιπλέον στοιχείο, γιατί και όλα τα έμβια όντα έχουν την ικανότητα και να επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά και να γνωρίζουν το ωφέλιμο και το επιζήμιο: ο άνθρωπος έχει το έμφυτο προσόν να μπορεί να βελτιώνει τις δικές του επιδόσεις με βάση έναν αποδεκτό δείκτη τελειότητας. Και αυτό σηματοδοτεί μια άλλη διάσταση ζωής. Και τούτο διότι με βάση αυτή την ικανότητα, αυτό το εφόδιο που μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα μας και μπορεί να καλλιεργείται επ’ άπειρον, ο άνθρωπος μπορεί να μετακινείται προς την τελειότητα ενός προτύπου.

Άρα, ο καθορισμός του προτύπου έχει κορυφαία σημασία, ακριβώς γιατί από αυτό εξαρτάται και το μέλλον, από αυτό εξαρτάται η βελτίωση της καθημερινότητας, από αυτό εξαρτάται το όραμα για την ζωή και το μέλλον. Και επειδή δεν ομιλούμε για θεωρία αλλά για πρακτική καθημερινή ζωή, είναι προφανές ότι το θέμα αυτό αγγίζει κάθε άνθρωπο και προσεγγίζει κάθε δραστηριότητα μέσα στην καθημερινή μας ζωή.

Ο καθορισμός του προτύπου προς το οποίο αποβλέπουμε έχει θεμελιακή σημασία στον τρόπο που βιώνουμε τις ανθρώπινες σχέσεις και τις προσωπικές μας επιδιώξεις. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Χριστός θεμελίωσε την διδασκαλία του όχι πάνω στις ανθρώπινες νοοτροπίες, παραδοχές και αποδοχές, αλλά σε ένα άλλο πρόσωπο αναφοράς. Ένα πρόσωπο που ζει και κινείται έξω από την ανθρώπινη αδυναμία, έξω από την ανθρώπινη μοίρα θανάτου, έξω από την ανθρώπινη μετριότητα και βολική συμβατότητα, ή – όπως λέγεται – την κατ’ άνθρωπο και περίσταση οικονομία των πραγμάτων της αλήθειας.

Το πρόσωπο του δημιουργού είναι το κεντρικό πρόσωπο. Είναι το πρότυπο που δεν γνωρίζουμε, αλλά μπορούμε πάντα να μαθαίνουμε. Είναι ο δημιουργικός παράγων κάθε σοφίας και εφευρετικής ικανότητας, είναι ο εμπνευστής της ζωής και του θανάτου, είναι ο εμπνευστής του αύριο. Είναι ο δάσκαλος που φέρνει τον μαθητή από το νηπιαγωγείο στο πανεπιστήμιο, είναι ο καθηγητής που καταρτίζει και εξοπλίζει με εφόδια κάθε ενδιαφερόμενο, όχι για να συντρίψει τον εχθρό του, αλλά να κατακτήσει το μέλλον χωρίς να αναπαράγει την μιζέρια του μέτριου παρελθόντος μας.

Η συνήθεια που έχουμε όλοι να ανταποδίδουμε στο καλό καλό και στο κακό κακό, είναι ένα εγγενές διαχρονικό πρόβλημα της ανθρωπότητας. Και είναι προφανές ότι αυτή η πρακτική οδηγεί σε αδιέξοδο, γιατί αναζητούμε όλο και ισχυρότερα αντίποινα σε όποιον μας βλάπτει, άρα ο φαύλος κύκλος διατηρεί την έντασή του μέσα στους αιώνες της ανθρωπότητας. Από τους εξοπλισμούς των κρατών – με πρόσχημα τον φόβο από τις επιθέσεις των άλλων – μέχρι την ατομική μας πρακτική – θα μου το πληρώσει ακριβά αυτό που μου έκανε! – η εικόνα είναι λαλίστατη και δεν απαιτείται άλλη ανάλυση.

Ωστόσο είναι προφανές ότι αυτό έχει την ρίζα του κάπου, και αυτό ακριβώς θα πρέπει να αναζητήσουμε για την προσωπική μας ζωή, και όχι βέβαια για τα εθνικά ζητήματα, θέμα που περιλαμβάνει άλλες παραμέτρους ζωής και θανάτου. Διότι η εξουσία που έχουμε ξεκινά από το ίδιο το άτομό μας – αυτό έχουμε την εξουσία να το ελέγχουμε όλοι, άσχετα από την αποτυχία μας – αλλά, προφανώς, αυτό δεν περιλαμβάνει και τον σύμπαντα κόσμο, μέσα στον οποίο υπάρχουν άλλες εξουσίες που διαχειρίζονται την τύχη της ανθρωπότητας.

Στην εξουσία ωστόσο που έχουμε όλοι για το άτομό μας βρίσκονται τα κλειδιά της προσωπικής μας επιτυχίας μέσα στην καθημερινή μας ζωή. Γιατί έχουμε – ή θα έπρεπε να έχουμε – την εξουσία να πράξουμε αυτό ή να πράξουμε εκείνο. Άρα δεν μας δεσμεύουν οι πράξεις του άλλου για το τι και το πως εμείς θα πράξουμε το δικό μας μέρος.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι όλοι πιανόμαστε στα δίχτυα της θέλησης του άλλου, και αυτό οφείλεται στον αδύναμο εσωτερικό μας κόσμο, ο οποίος δεν διαθέτει την πρακτική εξουσία να πράττει αυτό που θέλει και να μην πράττει αυτό που δεν θέλει. Επειδή εκείνος ήθελε να μου κάνει κακό, είναι φυσικό και εγώ να θέλω να του κάνω κακό. Αν δηλαδή αφαιρεθεί το “ήθελε” και το “θέλω”, αν αλλάξει η εσωτερική μου διαπραγματευτική ικανότητα, τότε όλα μπορούν να αλλάξουν.

Και αυτό φυσικά σημαίνει ελευθερία από το θέλω του άλλου. Όχι να αλλάξω το θέλω του άλλου, αλλά να ενισχυθώ εγώ στην εσωτερική μου θέληση, ώστε οι επιλογές του θυμικού μου να εκφράζουν τις δικές μου απόψεις και θέσεις και όχι του άλλου. Είναι δηλαδή προφανές ότι για να απαγκιστρωθούμε από τον φαύλο κύκλο της υπέρβασης του κακού του άλλου εναντίον μας, το ζητούμενο είναι η δική μου ενίσχυση στον εσωτερικό μου κόσμο, στην περιοχή της υπαρξιακής οντότητας, όπου μόνον εγώ έχω πρόσβαση και σε όσους εγώ επιτρέπω την πρόσβαση.

Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Χριστός καθιέρωσε με την διδασκαλία του ως ακρογωνιαίο λίθο της προσωπικής μας αλλαγής την εσωτερική ενίσχυση του ατόμου, και όχι τις κοινωνικές δομές που δεν ελέγχονται από εμένα αλλά ελέγχονται από άλλους παράγοντες.