Οι κατακτήσεις δεν πέφτουν από τον ουρανό, αλλά απαιτούν την συνέργεια και σύμπραξη του ανθρώπου. Διότι μπορεί ο ουρανός να είναι εκεί από καταβολής του κόσμου, αλλά μέχρι πριν λίγες δεκαετίες ήταν μόνο για θέαση και θαυμασμό για το κάλλος και την αίσθηση της ελευθερίας από την γήινη μιζέρια, που κατά κανόνα μαστίζει κάθε άνθρωπο πάνω στην γη, ανεξάρτητα από πλούτο και δόξα.

Διότι ο θάνατος, δηλαδή η απώλεια των εμπειριών – αυτό είναι το καταστάλαγμα της προσωπικής μας ζωής – όλοι κατανοούμε ότι δεν μπορεί να είναι και το τέλος αυτού του καταπληκτικού δημιουργήματος που λέγεται κόσμος, δηλαδή κόσμημα. Και είναι πραγματι κόσμημα, εάν αφαιρέσουμε την αδικία και τον πόνο από τον ψυχικό – και όχι μόνο – κόσμο μας. Αρκεί – εάν μπορούμε – να κλείσουμε μια μέρα το κινητό μας τηλέφωνο και να ανέβουμε σε ένα ύψωμα, αντικρίζοντας ένα λιβάδι ή μια απέραντη θάλασσα ή λίμνη, για να κατανοήσουμε τον κόσμο, το κόσμημα μέσα στο οποίο ζούμε, αλλά χάνουμε την εμπειρία αυτή, κρατώντας μόνο το άγχος για τις ανάγκες μας, που δεν είναι και πάντα τόσο ανάγκες.

Τα περιττά που συσσωρεύουμε όλοι μέσα στην προσωπική μας καθημερινότητα, δεν είναι και τόσο αναγκαία όσο νομίζουμε πολλές φορές. Αντίθετα, αργότερα συνειδητοποιούμε ότι θα μπορούσαμε να έχουμε ζήσει καλύτερα χωρίς πολλά από αυτά, τα οποία δεν στοίχισαν μόνο δαπάνες, αλλά στοίχισαν και τον πολύτιμο ελάχιστο χρόνο που καθένας διαθέτει στην σύντομη παραμονή του μέσα στον κόσμο αυτόν, και αντί για ευτυχία και πληρότητα, έγιναν το “στοιχειό” που μάς στοιχειώνει κάθε μέρα, απομυζώντας το πολύτιμο οξυγόνο της ελευθερίας μας.

Και ο Χριστός στο θέμα αυτό ήταν εξαιρετικά σαφής και διακριτικός. Εάν μαζεύετε περιττά πράγματα, αυτά δεν θα προσθεσουν ζωή στην καθημερινότητά σας, διότι θα γίνουν βάρος, εις βάρος της ελευθερίας που είναι το πολυτιμότερο αγαθό του ανθρώπου. Και ενώ όλοι το αντιλαμβανόμαστε ως αλήθεια αυτό που δίδαξε ο Χριστός – ιδιαίτερα εάν περάσουν λίγα χρόνια – ωστόσο δεν αντιδρούμε, αλλά παραδινόμαστε χωρίς κανένα προβληματισμό στην πλεονεξία, και αφήνουμε την φιλαργυρία να μάς κυριεύει, λές και δεν θα ζήσουμε χωρίς πολλά από αυτά.

Η ισορροπία μεταξύ αναγκών της φαντασίας και των πραγματικών αναγκών για τον κάθε άνθρωπο είναι εξαιρετικά προσωπική του υπόθεση. Δηλαδή, κάθε άτομο καλείται στην περίοδο της εδώ επί της γης ύπαρξής του, να θέσει τα όρια των πραγματικών του αναγκών, ώστε να διαθέτει την πληρότητα που είναι αναγκαία για την προσωπική μας ισορροπία, αλλά αφήνοντας χώρο και για το μέλλον. Διότι η ικανοποίηση του παρόντος δεν είναι το όλον, αλλά είναι τμήμα του όλου, αφού το άτομο δεν ζει μόνο μια στιγμή, αλλά ζει διαδοχικές στιγμές, και αυτές οι στιγμές συνθέτουν την αλυσίδα της προσωπικής του πορείας, ανεξάρτητα από τα χρόνια που θα βιώσει την εδώ ύπαρξή του.

Σε αυτήν ακριβώς την αλήθεια έθεσε ο Χριστός την στροφή του ατόμου στην κατάκτηση της επέκεινα του τάφου πραγματικής ζωής. Όχι στην εδώ ηθελημένη στέρηση, αλλά στην ισορροπία μεταξύ των πραγματικών και των φανταστικών αναγκών μας, δηλαδή της πλεονεξίας μας. Η πλεονεξία δεν προσθέτει. Αντίθετα αφαιρεί ζωτικό χώρο από την εδώ σύντομη παρουσία μας. Αυτή είναι – ίσως – η σπουδαιότερη κατάκτηση: η πληρότητα και η ισορροπία μεταξύ αναγκών και ζωής. 

Κάθε κατάκτηση, εκτός από στόχο και προσπάθεια έχει ανάγκη και τον χρόνο. Δηλαδή το άτομο να διαθέτει χρόνο για προετοιμασία, για “προπόνηση” – προκειμένου περί αθλημάτων του σώματος. Και αυτός ο χρόνος δεν είναι μόνο ο χρόνος της ατομικής προετοιμασίας, αλλά είναι και θέμα των συναγωνιστών ή και των ανταγωνιστών, όταν πρόκειται για κάτι σπουδαίο, που θα φέρει και κέρδος στον κατακτητή.

Και επειδή αυτό είναι εύκολα κατανοητό, το επόμενο σημείο που πρέπει να λαμβάνει υπόψη του καθένα άτομο που έχει ενδιαφέρον να κατακτήσει κάτι στον καιρό της επί γης παραμονής του, είναι η σημασία των προσωπικών του διαθέσιμων χρόνων, ζήτημα στο οποίο πολλοί άνθρωποι κάνουμε λάθη, τα οποία μάς πληγώνουν αργότερα.

Η επιλογή, δηλαδή, του χρόνου για οτιδήποτε θέλουμε νά κάνουμε στην προσωπική μας ζωή και καθημερινότητα, είναι κρίσιμο στοιχείο επιτυχίας ή αποτυχίας, και το κατανοούμε όσοι οδηγούμε αυτοκίνητο. Το πότε ακριβώς θα γυρίσουμε το τιμόνι, ή πότε θα πατήσουμε το φρένο, δεν είναι ασήμαντο, αλλά, αντίθετα, είναι το κρίσιμο θέμα της προσωπικής μας ασφάλειας και επιτυχίας στην καθημερινή μας οδήγηση.

Εδώ, στην οδήγηση, το άτομο δεν λαμβάνει υπόψη του εξωγενείς παράγοντες, αλλά έχει απόλυτα στραμμένη την προσοχή του στα δεδομένα που αφορούν την ασφάλειά του εκείνης της στιγμής που βρίσκεται σε θέση ευθύνης, και δεν λαμβάνει υπόψη του τί συμβαίνει εκείνη την ώρα σε κάποιο άλλο σημείο του πλανήτη ή της γειτονιάς του. Η προσοχή είναι απόλυτα στην θέση ευθύνης απέναντι στο επερχόμενο, και όχι σε άσχετα στοιχεία, τα οποία μπορεί να έχουν ένα γενικότερο ενδιαφέρον, αλλά δεν αποτελούν σημείο προσωπικής ευθύνης εκείνη την στιγμή.

Και αυτή η υπεύθυνη στάση αποτελεί τον κανόνα για την επιτυχία της πορείας μας μέσα στην προσωπική καθημερινότητα. Ο κρίσιμος χρόνος μπορεί να είναι ένα δευτερόλεπτο, αλλά εδώ δεν μετράει το μήκος του χρόνου, η χρονική διάρκεια, αλλά μετράει η αποφασιστικότητα και η έγκαιρη ανταπόκριση στην παρούσα ανάγκη, προκειμένου να ολοκληρωθεί το ταξίδι με επιτυχία και όχι με τραγωδία.

Και αυτό το στοιχείο της αντίληψης του ορθού χρόνου για κάτι σπουδαίο – όχι πότε θα βγάλω στο σκυλάκι μου βόλτα – που μπορεί ένα λάθος να στοιχίσει στην ζωή και στους στόχους μου, είναι ένας κρίσιμος παράγοντας της προσωπικής μας καθημερινότητας, αλλά, – για όσους ενδιαφέρονται και για την επέκεινα της καθημερινότητας δραστηριότητα και κατάκτηση, – για ολόκληρη την ζωή μας. Διότι κανείς δεν πιστεύει ότι μόνο εδώ υπάρχει ζωή, ακόμη και αν αρνείται να το παραδεχτεί δημόσια.

Όλοι θέλουμε να ζήσουμε περισσότερο, και γι αυτό αγωνιζόμαστε και διαθέτουμε χρόνο για να κατανοήσουμε το τι συμβαίνει και ο άνθρωπος κάποια στιγμή αποτυγχάνει να συνεχίσει τον επίγειο βίο του. Και αυτό το στοιχείο της απώλειας της ζωής δεν είναι παρονυχίδα, αλλά είναι ο κορμός του προβληματισμού, για κάθε άνθρωπο που αγαπά την ζωή και αρνείται να συμβιβαστεί με την απώλεια και τον θάνατο.

Και ο Χριστός αυτό ακριβώς το στοιχείο αποκάλυψε και δίδαξε, στηριζόμενος στις “Γραφές”. Εξήγησε τον δρόμο προς την κατάκτηση ενός άλλου κόσμου, αντίτυπο του παρόντος, όπου εκεί δεν υπάρχει θάνατος και τέλος της ζωής, αλλά διαρκής ύπαρξη, χωρίς τον φόβο του θανάτου και της απώλειας. Ο Χριστός δίδαξε και εξήγησε. Το άτομο αποφασίζει την κατανόηση αυτής της διδασκαλίας, και την εφαρμογή της στην ατομική του καθημερινότητα. Ο ρόλος του χρόνου, όπως εκφράζεται στην Καινή Διαθήκη και αφορά την επίγεια καθημερινή ζωή του Χριστού, είναι ένας αποφασιστικής σημασίας παράγοντας για την κατάκτηση ενός στόχου με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Οι προσωπικές μας κατακτήσεις είναι τα τρόπαια της ατομικής μας ζωής. Από την βρεφική ηλικία μαθαίνουμε να κατακτούμε, πρώτα τα αυτονόητα, αργότερα τα αναγκαία, για να καταλήξουμε στην κοινωνική μας ένταξη, αναζητώντας τον ρόλο μας ως άτομα μέσα στην σύγχρονη κάθε φορά κοινωνία. Και η τελική μας κατάκτηση είναι μια προσωπική πλήρης ζωή, και ένα απόθεμα για τους μεταγενεστερους.

Ωστόσο όλα αυτά δεν γίνονται αυτόματα, αλλά περνούν μέσα από την προσωπική μας εμπειρία, η οποία δεν είναι πάντα εύκολη και απλή, αλλά – συνήθως – είναι σύνθετη και απαιτητική, πολλές φορές μέχρι απογοήτευσης. Διότι δεν ζούμε μόνοι μας μέσα στον κόσμο, αλλά οι δικοί μας στόχοι για κατάκτηση έχουν και συναγωνιστές ή ανταγωνιστές, και πολλές φορές δεν πετυχαίνουμε λόγω της εμπλοκής των άλλων, ενώ εμείς έχουμε πράξει όλα όσα ήταν απαραίτητα για την επιτυχία μας.

Και εδώ βρίσκονται τα προβλήματα. Διότι, κουρασμένοι από την προσπάθεια να φτάσουμε στον στόχο που θέλουμε να κατακτήσουμε, αγανακτούμε – πολύ απλά – με τους άλλους, οι οποίοι κατέκτησαν, ενώ εμείς έχουμε αποτύχει. Και αυτή η αποτυχία φέρνει αρνητική στάση για το αύριο. Ενώ δηλαδή θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε την προσπάθεια, εγκαταλείπουμε, θεωρώντας ότι αυτό που είχαμε για στόχο δεν ήταν τελικά στα μέτρα μας, και αυτό έχει συνέπειες στον εσωτερικό μας κόσμο.

Αλλά ενώ αυτό συμβαίνει σε κάθε κοινωνική μας προσπάθεια, δηλαδή οι συναγωνιστές μπορεί να γίνουν ανταγωνιστές και να φέρουν σε μας την αποτυχία, όταν ερχόμαστε στα σοβαρά θέματα της ζωής, δηλαδή στην υπέρβαση των ορίων της καθημερινότητας και την επέκταση του ατομικού μας ορίζοντα, εκεί τα πράγματα είναι πιο απλά, διότι δεν υπάρχουν ανταγωνιστές, παρά μόνο συναγωνιστές.

Άρα δεν τίθεται θέμα ποιος από τους πολλούς θα κερδίσει, διότι ο στίβος είναι μεγάλος και τα βραβεία άπειρα, αρκεί το άτομο να καταβάλει όλες του τις προσπάθειες. Διότι ο αγώνας δεν είναι με τους άλλους ανθρώπους αντιπαραθετικά, αλλά είναι με τις εγγενείς δυσκολίες που έχει κάθε άτομο από τον ατομικό του χαρακτήρα, του οποίου καλείται – το άτομο – να υπερβεί τα ελαττώματα και να επεκταθεί στην αναζήτηση δυνάμεων εκτός των ανθρωπίνων με την συνέργεια του θεού. Και αυτό είναι ένα καθαρά προσωπικό ζήτημα.

Διότι ο θεός δεν είναι μόνο για τους ικανούς – συνήθως οι ικανοί δεν αναζητούν έξωθεν βοήθεια  – ανθρώπους, αλλά είναι για τους αδύναμους προσωπικά και κοινωνικά, οι οποίοι όμως μαθαίνουν να αξιοποιούν το εφόδιο της πίστης που διαθέτουμε όλοι, αλλά λίγοι ενδιαφέρονται να το εντάξουν μέσα στο καθημερινό τους πρόγραμμα εξάσκησης των δυνάμεων που έχουν στην διάθεσή τους. Ενώ, δηλαδή, όλοι μπορούμε να θέσουμε την πίστη μέσα στα όργανα της προσωπικής μας φαρέτρας, πολλοί αρκούμαστε μόνο στην πληροφορία και όχι στην εφαρμογή μέσα στην προσωπική μας καθημερινότητα.

Και το αποτέλεσμα είναι ότι αυτό, το αμύθητης αξίας εφόδιο που διαθέτουμε όλοι, παραμένει ανενεργό, χωρίς να προσθέτει δύναμη στην αδυναμία μας. Ο Χριστός δεν έθεσε την δύναμη της πίστης μόνο σε ορισμένους, αλλά εξήγησε ότι η πίστη υπάρχει σε όλους – ο θεός έκανε τον άνθρωπο με όλα τα εφόδια για την αιωνιότητα και θέλει όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να έρθουν σε επίγνωση της αλήθειας – και όλοι μπορούν να δοκιμάσουν την εφαρμογή της στην προσωπική τους καθημερινότητα εφόσον το επιθυμούν.

Η πίστη προσθέτει και δεν αφαιρεί από τις υφιστάμενες δυνάμεις κάθε ατόμου που ενδιαφέρεται να είναι συναγωνιστής για μια κατάκτηση προς το καλό, και όχι ανταγωνιστής με κανέναν άλλο άνθρωπο πάνω στην γη. 

Τα όρια των προσωπικών μας κατακτήσεων στην καθημερινή μας ζωή τα καθορίζουμε – κατά κανόνα – εμείς προσωπικά, ανάλογα με τις δυνάμεις και τις ικανότητες, αλλά και τις ευκαιρίες των καιρών που το επιτρέπουν. Κανείς άλλος δεν μπορεί να ξέρει τί ακριβώς κουβαλάμε μέσα μας, και τί ικανότητες έχουμε, μέχρι να βρεθούν οι κατάλληλες συνθήκες, μέσα στις οποίες θα προβληθεί η κατάκτησή μας.

Διότι, την κατάκτηση στην πρακτική της πλευρά την αντιλαμβάνονται και την κατανοούν όλοι οι γύρω άνθρωποι. Μέχρι όμως την ολοκλήρωση της κατάκτησης αυτής, όλοι παρακολουθούν χωρίς να ξέρουν τι θα απογίνει. Εκ των υστέρων, βέβαια, όλοι σπεύδουν να βεβαιώσουν ότι ήξεραν τι θα γίνει στην δική μας περίπτωση, στα πλαίσια της νοοτροπίας μας ότι τα ξέρουμε όλα.

Ωστόσο, αυτό δεν είναι το ζητούμενο, δηλαδή η γνώμη μόνο των άλλων. Διότι κάθε κατάκτηση σε οποιοδήποτε τομέα της ζωής, οικονομικό, κοινωνικό, συναισθηματικό, κλπ, το πρώτο πρόσωπο που επηρεάζεται δεν είναι οι άλλοι έξωθεν, αλλά είναι το άτομο που κατέκτησε τον στόχο του, και έλαβε το βραβείο με τις προβλεπόμενες συνέπειες. Το άτομο που υποβλήθηκε στην ταλαιπωρία της κατάκτησης, αυτό το άτομο παίρνει το βραβείο, και όχι βέβαια όσοι παρακολουθούσαν μεν με ενδιαφέρον, αλλά ήταν αμέτοχοι στην διαδικασία και τους κόπους μέχρι την κατάκτηση.

Και αυτό είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε όλοι. Κάθε προσωπική κατάκτηση ενός ατόμου, συνήθως νομίζουμε ότι είμαστε – κατά κάποιο τρόπο – και εμείς κατακτητές, και παρασυρόμαστε σε ανοησίες χωρίς όρια και αντίληψη της πραγματικότητας. Διότι, αυτός που κοπίασε παίρνει το βραβείο της κατάκτησης. Οι άλλοι χαίρονται – αν και συμβαίνει πολλές φορές και το αντίθετο – ή αδιαφορούν, και μερικές φορές στέκονται αμήχανοι μπροστά στην κατάκτηση ενός άλλου ατόμου και όχι του εαυτού τους.

Και αυτό ζημιώνει τους πάντες. Διότι το καλό παράδειγμα, που θα μπορούσε να γίνει και μάθημα, χάνεται μέσα στον ορυμαγδό των αντιθέσεων ή της πλήρους αδιαφορίας. Για τον λόγο αυτό και στην διδασκαλία του Χριστού, αλλά και σύμφωνα με όσα ο ίδιος βίωσε εδώ μεταξύ των ανθρώπων του τότε, το κέντρο δεν πρέπει να είναι μόνο το χειροκρότημα και η αναγνώριση της δικής μας κατάκτησης από τους άλλους ανθρώπους, αλλά πρέπει το κέντρο να είναι στην ανταμοιβή, στο κέρδος του ατόμου από τον δημιουργό του, διότι αυτός μόνο ξέρει το μήκος και το πλάτος και όλες τις διαστάσεις της ζωής μας, και ανταποδίδει κατά το δικό του μέτρο, αλλά και κατά τα δικά μας μέτρα αντοχής των εσωτερικών μας δυνάμεων.

Κάθε ανθρώπινη κατάκτηση φέρνει κέρδος σε πολλούς τομείς της ζωής μας και είναι πολύτιμο στοιχείο ζωής. Ωστόσο, η αποκοπή του κέρδους από το κέρδος/μισθό του δημιουργού, για όσους πιστεύουν στην ύπαρξη και λειτουργία του μέσα στην δική τους καθημερινή προσπάθεια για τις νέες κατακτήσεις, είναι φτωχή και μίζερη, διότι σε λίγο όλα χάνονται, ακόμη και οι μεγάλες κατακτήσεις. Το μυστικό βρίσκεται στον συνδυασμό που επέλεξε ο Χριστός.

Δεν απέκλεισε από την ζωή του τον έπαινο των ανθρώπων, αλλά δεν άλλαξε την πορεία της δικής του κατάκτησης, χάρη μόνο στο χειροκρότημα των τότε ανθρώπων. Δέχθηκε τις τιμές των ανθρώπων, αλλά τελικά προτίμησε την τιμή του δημιουργού, διότι αυτή διαρκεί και δεν φθείρεται, όπως αποδείχθηκε εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια από τότε που ανέβηκε στον σταυρό του Γολγοθά. Η δική του κατάκτηση ήταν τέλεια, χωρίς τους ανθρώπινους υπολογισμούς των καθημερινών μας συμφερόντων. 

Οι προσωπικές μας κατακτήσεις έχουν όρια, αλλά αυτά είναι προσωρινά, και το ξέρουμε από την προσωπική μας εμπειρία. Διότι, μπορεί να κατακτήσαμε κάτι, αλλά είναι απόλυτα βέβαιο ότι αυτή η κατάκτηση, ήταν ένα μόνο στάδιο στην προσπάθειά μας, να κατακτήσουμε κάτι καλύτερο.

Αυτή είναι η προσωπική εμπειρία κάθε ζωντανού ανθρώπου, άσχετα αν γίνεται αντιληπτή άμεσα, ή θα γίνει στο μέλλον, ή και ποτέ, διότι ο άνθρωπος ως φυσικό πρόσωπο κάποια στιγμή φεύγει από αυτόν τον κόσμο, αλλά τα έργα των προσωπικών του κατακτήσεων θα συνεχιστούν από αλλους, και αυτή είναι η κοινή εμπειρία μέσα από την ιστορική πραγματικότητα.

Κανένας ποτέ δεν έφτασε το τέλειο, αλλά προχώρησε – στον καιρό του και με βάση της δυνάμεις που διέθετε τότε – σε ένα ικανοποιητικό όριο πληρότητας του στόχου της κατάκτησης, για να συνεχίσουν άλλοι προς τον ίδιο στόχο, αλλά έχοντας ως βάση τις κατακτήσεις των προηγουμένων. Κανείς ποτέ δεν ξεκινά από το μηδέν, αν και πολλές φορές η αλαζονεία δεν μάς επιτρέπει να δούμε την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα.

Τίποτα από όσα έχουμε σήμερα και χρησιμοποιούμε στην ατομική – αλλά και κοινωνική μας – καθημερινότητα δεν το ανακαλύπτουμε εμείς. Διότι είναι προφανές ότι για οτιδήποτε εμείς διαχειριζόμαστε, κάποιοι άλλοι στο παρελθόν είχαν ξεκινήσει αυτό το ταξίδι της προσωπικής τους τότε κατάκτησης, είχαν φτάσει ως ένα σημείο πληρότητας της κατάκτησης, για την οποία είχαν ξεκινήσει, έφυγαν από την ζωή, και απλά εμείς σήμερα μπήκαμε στον δικό τους κόπο και θερίζουμε τον καρπό μέσα από τις δικές τους προσπάθειες.

Και όποιο άτομο νομίζει ότι αυτό προσωπικά ανακάλυψε τον τροχό ή την φωτιά, προφανώς πλανάται πλάνη οικτρά, διότι η κοινή λογική της αλήθειας υποδεικνύει άλλη διάσταση της αλήθειας. Εμείς στηριζόμαστε στις κατακτήσεις των παλαιοτέρων, και οι νεότεροι θα στηριχθούν στις δικές μας κατακτήσεις, προκειμένου να φτάσει η κατάκτηση στην τελειότητα που έχει προβλεφθεί από την εποχή της δημιουργίας του κόσμου. Δηλαδή, καθένα άτομο προσθέτει στις προηγούμενες κατακτήσεις τον δικό του κόπο, και το αποτέλεσμα – πάντα προσωρινό – είναι αυτό που εμείς ονομάζουμε προσωπική μας κατάκτηση.

Δηλαδή, η δική μας κατάκτηση, είναι στην ουσία μια επέκταση της προηγούμενης κατάκτησης, ώστε να φτάσουμε στην τελειότητα, την οποία όμως κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων. Όλοι οι άνθρωποι δηλαδή προσθέτουμε στα ήδη υφιστάμενα, και καθένας παίρνει την ανταμοιβή του για τον ρόλο του στην συνολική κατάκτηση, όπως μπορούμε να το κατανοήσουμε από χιλιάδες ζητήματα που εμείς οι ίδιοι διαχειριζόμαστε μέσα στην προσωπική μας ζωή καθημερινά.

Και στην διδασκαλία του Χριστού αυτή η παράμετρος, δηλαδή να κατανοούμε τον δικό μας ρόλο, αλλά σε σχέση με τους ρόλους των προηγουμένων, είναι καίριο στοιχείο, διότι προφυλάγει το άτομο από τον άμετρο εγωισμό, τον οποίο προκαλεί κάθε κατάκτηση. Διότι, κάθε κατάκτηση, περιέχει το νεωτερικό στοιχείο της απόλαυσης, αλλά αυτή πρέπει να έχει τα όριά της, προκειμένου το άτομο να μην γίνεται εγωιστής και αλαζόνας, αλλά να γίνεται περισσότερο συνετό, ώστε να αφήνει δρόμο στην συνείδησή του για κάποια καλύτερη μορφή κατάκτησης του μέλλοντος, εγγύς, απώτερου, απώτατου ή και αιώνιου για τους Χριστιανούς.