Η αλλοίωση των τροφίμων είναι ένα καθημερινό παράδειγμα για το τι ακριβώς σημαίνει αλλοίωση, ιδιαίτερα όταν αυτή έχει σχέση με την υγεία και την καθημερινή – και όχι μόνο – ζωή μας. Ξέρουμε όλοι ότι, τα αλλοιωμένα τρόφιμα, είτε γιατί πέρασαν οι μέρες, είτε γιατί μάς περίσσεψαν, είναι επικίνδυνα για την υγεία μας, και όλοι αποφεύγουμε να τα καταναλώσουμε, ξέροντας ότι θα το πληρώσουμε με πόνους ή με νοσοκομείο ή – θεός φυλάξει! – και με θάνατο.

Αυτός είναι ο λόγος που πετάμε στα απορρίμματα οτιδήποτε δεν είναι κατάλληλο για να εισέλθει στο σώμα μας, αφού ξέρουμε ότι αυτό θα είναι για ζημία και όχι για όφελος. Και για τα μεν τρόφιμα και φάρμακα ξέρουμε όλοι οι ζωντανοί άνθρωποι ότι, όσα έχουν υποστεί αλλοίωση, δεν είναι κατάλληλα και ωφέλιμα για τον οργανισμό μας, και αποφεύγουμε – αν και πολλές φορές μάς πιάνει η τσιγκουνιά μας – να τα καταναλώσουμε, ξέροντας ότι αυτό πιθανόν θα το πληρώσουμε ακριβά.

Άρα, η καθημερινή πρακτική μάς οδηγεί στην αποφυγή κατανάλωσης αλλοιωμένων τροφών, ξέροντας τις συνέπειες. Και αυτό δεν είναι φιλοσοφία, αλλά είναι η πρακτική καθημερινή μας ενέργεια. Ο,τιδήποτε έχει λήξει η αξία του, και έχει περάσει στην αλλοίωση, δεν είναι καλό και ωφέλιμο για κατανάλωση. Μάλιστα, έχω εντοπίσει στην προσωπική μου ζωή, ότι πολλές φορές η αλλοίωση είναι ορατή, αλλά υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις που χρειάζεται να δοκιμάσεις, και ανάλογα να κρατήσεις ή να το απορρίψεις, αν και ξέρεις ότι σου στοιχίζει αυτή η απόρριψη.

Οτιδήποτε δεν έχει εξωτερικά αλλοιωθεί, μπορεί με την δοκιμή να το εξετάσεις και να ενεργήσεις κατάλληλα για το δικό σου συμφέρον. Και προφανώς, οτιδήποτε έχει αλλοιωθεί εξωτερικά, μυρίζει αποκρουστικά, έχει ορατούς μικροοργανισμούς, έχει αλλοιωθεί η όψη του, κλπ δεν το δοκιμάζουμε καν, αλλά το θέτουμε εκ προοιμίου στην απόρριψη. Και αυτό μπορεί να μάς στοιχίζει, αλλά το προτιμούμε από το να τρέχουμε σε γιατρούς και νοσοκομεία.

Αυτή η πρακτική που εφαρμόζουμε όλοι, αποδεικνύει την τάση που έχουμε όλοι να εκτιμούμε την υγεία μας πάνω από το οικονομικό μας συμφέρον, ξέροντας ότι ένα λάθος μπορεί να μάς στοιχίσει περισσότερο, ακόμη και οικονομικά. Δηλαδή, με λίγα λόγια, όλοι εξετάζουμε τις τροφές με βάση πρώτα την υγεία μας και κατόπιν το οικονομικό συμφέρον.

Και ενώ αυτή είναι η καθημερινή πρακτική για τα τρόφιμα που συγκρατούν το σώμα μας σε υγιεινή κατάσταση όταν εισέλθουν μέσα μας, δεν κάνουμε το ίδιο, δηλαδή δεν εξετάζουμε, όσα τρέφουν τον εσωτερικό μας άνθρωπο, δηλαδή τον άνθρωπο των σκέψεων, των υπολογισμών, των επιλογών και των συναισθημάτων, που και αυτός κατοικεί μέσα στο σώμα μας και κατευθύνει τις σκέψεις και τις αποφάσεις μας. Στην περιοχή αυτή της προσωπικότητάς μας δεν δίνουμε – κατά κανόνα – καμία σημασία και δεν κάνουμε κανένα έλεγχο των εισερχομένων.

Αφήνουμε τα πάντα να εισέλθουν στον εσωτερικό μας κόσμο, χωρίς να λαμβάνουμε τα μέτρα μας για έλεγχο, και μάλιστα ενδελεχή, διότι αυτή η τροφή του εσωτερικού μας κόσμου, θα φέρει αύριο και στο μέλλον την υγεία ή την νωθρότητα στον εσωτερικό μας κόσμο, και το αποτέλεσμα θα είναι εις βάρος μας, εφόσον κάτι δεν είναι προς όφελος. Και ο Χριστός στην βάση αυτή έβαλε το κέντρο της διδασκαλίας του, υποδεικνύοντας το αλάτι ως παράδειγμα απόρριψης όταν έχει χάσει την δύναμη της αλμύρας του. Το πετάς ως άχρηστο. Δεν ξεγελάς τον εαυτό σου, διότι δεν θα ωφεληθεί κανείς. 

Οι γαλαξίες ποτέ δεν ήταν χαμένοι. Τους βλέπαμε από καταβολής του κόσμου στον ουρανό, αλλά δεν ξέραμε τίποτα περισσότερο εκτός από τα ονόματα που τους δίναμε κάθε εποχή, μέχρι τους δικούς μας καιρούς, που αποφασίσαμε να ψάξουμε τον ουρανό, για την δική μας ωφέλεια, και όχι γιατί κάποιος απέξω μάς το επέβαλε.

Άλλωστε ήταν γνωστό ανέκαθεν ότι όσο ψηλότερα βρίσκεται κάποιος, τόσο καλύτερη εικόνα έχει για οτιδήποτε βρίσκεται πιο χαμηλά, και αυτή η πρακτική μας γνώση μάς οδηγούσε σε αναζητήσεις υψηλότερων σημείων επί της γης για πλατύτερους ορίζοντες. Και στην αρχή αυτή, ότι δηλαδή όσο ψηλότερα ανεβαίνουμε, τόσο καλύτερα βλέπουμε τα πράγματα, στηρίχθηκε όλη η διαδικασία της εξέλιξης που έχουμε σήμερα σε σχέση με το παρελθόν. Τα ιπτάμενα μηχανήματα -αεροπλάνα κλπ – που πετούν καθημερινά, δεν είναι θεωρία, αλλά είναι η καθημερινή πρακτική όλης της ανθρωπότητας εδώ και πολλές δεκαετίες.

Οι δορυφόροι που βρίσκονται έξω από την ατμόσφαιρα της γης, μάς δίνουν πληροφορίες για την εικόνα του φυσικού κόσμου που βιώνουμε εμείς καθημερινά, αλλά και εξυπηρετούν την ψηφιακή μας  επικοινωνία, στοιχείο που τείνει να αλλάξει την ζωή όλης της ανθρωπότητας. Όλα αυτά και πολλά άλλα, βρίσκονται στην κατεύθυνση των γαλαξιών και όχι στα έγκατα της γης.

Ο άνθρωπος αισθάνεται ελεύθερος όταν ανεβαίνει ψηλά, και όχι όταν εισέρχεται στις σπηλιές και στα λαγούμια των ορυχείων. Το φως έρχεται από πάνω, και όχι από κάτω. Η βροχή πέφτει από πάνω και όχι από κάτω. Η επικοινωνία γίνεται από το ύψος του ανθρώπινου σώματος και ψηλότερα. Και γενικά το ύψος μάς αρέσει περισσότερο από το βάθος, εκτός όσων έχουν πρόβλημα υψοφοβίας!

Και επειδή όλα αυτά είναι η πρακτική εικόνα όλων των ανθρώπων επί της γης ανεξάρτητα από χώρο και χρόνο, η διδασκαλία του Χριστού έχει θεμελιωθεί στην ίδια διάσταση: στα άνωθεν. Όλη η Βίβλος δεν περιγράφει ποτέ ή ελάχιστα τα όσα μπορεί να συμβαίνουν στο έδαφος ή στα έγκατα της γης, ενώ αφιερώνει το σύνολο της ανθρώπινης πληροφορίας για τον κόσμο και τον δημιουργό του στην διάσταση του άνωθεν. Ο Χριστός αναλήφθηκε στον ουρανό, ο θεός μίλησε από τον ουρανό, και όλοι θέλουμε οι γνωστοί μας που έφυγαν από την ζωή να μην ζουν στα έγκατα της γης, αλλά να ζουν στον ουρανό. Και αυτό γιατί υπάρχει μέσα μας ο φόβος του σκοταδιού και της άγνοιας, ενώ ξέρουμε ότι η χαρά είναι στο φως και στην γνώση.

Και – για όσους ξέρουν το Ιερό Ευαγγέλιο – ο Αβραάμ πέτυχε την εκ θεού δικαιοσύνη, όταν σήκωσε τα μάτια του ψηλά στον ουρανό για να δει και να μετρήσει τα αστέρια. Το σύνολο της διδασκαλίας του Χριστού αναφέρεται στο άνωθεν και στο πολίτευμα των ουρανών, και όχι στα – κατά τα άλλα πολύτιμα – πολιτεύματα της επιφάνειας της γης. Ο ίδιος δήλωσε ότι κατέβηκε από τον ουρανό, και εκεί επρόκειτο να επιστρέψει μετά την ολοκλήρωση του έργου του πάνω στην γη.

Η κλήση και η κλίση του ανθρώπου είναι από τον ουρανό και για τον ουρανό. Τα επι της γης είναι πολύτιμα για την ατομική μας καθημερινότητα, αλλά, επειδή αυτή είναι μετά βεβαιότητος πρόσκαιρη – κανείς δεν έμεινε πίσω, όλοι έφυγαν πριν από εμάς – ο χριστός εξήγησε ότι αυτή εδώ η ζωή είναι πολύτιμη, όμως ο μακροχρόνιος στόχος είναι η μεταφορά προς την τελειότητα του ουρανού, εκεί που περιμένουν οι ανεξερεύνητοι γαλαξίες της πίστης, να τους ανακαλύψει καθένας μας. 

Επειδή τα όρια του φυσικού σύμπαντος δεν έχουν εξιχνιαστεί, είναι λογικό να δεχθούμε ότι το μη ορατό σύμπαν, δηλαδή αυτό που ξέρουμε ότι υπάρχει και απλά εμείς δεν το έχουμε ανακαλύψει ακόμη, έχει άλλες άγνωστες διαστάσεις, προφανώς ανεξιχνίαστες. Και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση για τους ανθρώπους της πίστης.

Διότι, η επιτυχία και η ανακάλυψη των ορίων του φυσικού σύμπαντος, άρα και η ανακάλυψη των υφισταμένων στοιχείων που περιλαμβάνονται μέσα  σε αυτό το φυσικό όριο, είναι θέμα των πέντε αισθήσεων και της κοινής λογικής, όταν ο άνθρωπος αποφασίσει να στρέψει την προσοχή του στην ανακάλυψη των αποκαλύψεων του φυσικού χώρου.

Και αυτές οι ανακαλύψεις αποδεικνύουν το βάθος των θεμάτων που απασχολούν την ανθρωπότητα, αφού μέχρι σήμερα δεν έχουμε ανακαλύψει παρά ένα μικρό ποσοστό – 5% – του φυσικού μας περιβάλλοντος. Άρα η ανθρωπότητα έχει νά κάνει σπουδαίο έργο ανακαλύψεων, όσον αφορά τον φυσικό κόσμο μέσα στον οποίο διάγει την καθημερινότητά του.

Ωστόσο, για τους ανθρώπους της πίστεως, δηλαδή όσων δεν ενδιαφέρονται μόνο για την δημιουργία, αλλά ενδιαφέρονται και για τον δημιουργό να τον γνωρίσουν καλύτερα, αυτό είναι ένα άλλο – πιθανόν και μεγαλύτερο – πεδίο έρευνας και εξερεύνησης, διότι εδώ οι πέντε αισθήσεις δεν είναι το μόνο εφόδιο, αλλά πρέπει να ενεργοποιηθεί και το εφόδιο της πίστης που και αυτό, όπως και η θέληση και όλες οι μη ορατές λειτουργίες του σώματός μας, έχει τοποθετηθεί από τον δημιουργό μέσα στο σώμα μας, εκ της δημιουργίας.

Διότι ο δημιουργός είναι πιστός, άρα έχει μεταφέρει και στο δημιούργημά του το στοιχείο της πίστης ως εφόδιο επιβίωσης μέσα στην ατομική του καθημερινότητα, για μάς ήδη κατανοητή από την βρεφική ηλικία, όπου το βρέφος αναπτύσσεται χωρίς να έχει γνώση – κατά την έννοια των ώριμων ανθρώπων – του τί πραγματικά συμβαίνει στην ζωή του. Η πίστη είναι το στοιχείο με το οποίο αναπτύσσεται και προσαρμόζεται το βρέφος στην κοινωνία των ανθρώπων, στην αρχή με την μίμηση, και αργότερα με την γνωστική λογική. Με την πίστη ο νέος άνθρωπος κάνει όνειρα να κατακτήσει τους στόχους του, να περνάει καλύτερα, να αναζητά σύντροφο, να ανακαλύπτει την ζωή και τις χαρές ή τις λύπες, να αποφεύγει το επιζήμιο και να αναζητά το ωφέλιμο, να διακρίνει τους δρόμους του δικού του μέλλοντος, και, γενικά, πίσω από όλη την ανάπτυξη – εξέλιξη της ζωής μας κρύβεται η πίστη που έχει ως ανταπόδοση την κατάκτηση και την επιβίωση μέσα στην καθημερινότητα.

Και μπορεί εμείς να θεωρούμε ως πίστη μόνον την θρησκευτική πίστη, ωστόσο, στον ορισμό της πίστεως το θρησκευτικό τμήμα είναι μόνο ένα τμήμα του θέματος. Το φυσικό πρόσωπο, το υποκείμενο που υφίσταται υπαρξιακά μέσα στον φυσικό κόσμο, παίζει τον καθοριστικό ρόλο στην διαδικασία της ανταποδοτικής πίστης. Χωρίς τον άνθρωπο, το άτομο που αναζητά απαντήσεις το τι και το γιατί των γεγονότων της ατομικής του καθημερινότητας, η πίστη μένει θεωρία για τους φιλοσόφους. Η κανονική ζωή θέτει ερωτήματα συνειδήσεως και όχι μόνο θεωρητικά.

Διότι η αδικία μέσα στην εμπειρία όλων μας, δεν είναι θεωρία, αλλά πόνος στο σώμα, θλίψη στην ψυχή, απογοήτευση και αγανάκτηση. Και η λύτρωση από αυτές τις κακουχίες και τα αδιέξοδα, δεν έρχονται από τα ζώδια και τους συμβολισμούς, αλλά έρχονται μέσα από την εξερεύνηση των μη ορατών ορίων της ανθρώπινης δυνατότητας. Η Ανάσταση του Χριστού έδωσε την απάντηση για την οδό και τις διαδικασίες για την απελευθέρωση από την ανθρώπινη μιζέρια μας. 

Το άγνωστο σύμπαν, με τους αμέτρητους γαλαξίες και τα αναρίθμητα αστέρια, μάς προκαλεί να τους γνωρίζουμε, ενώ τους γνωρίζουμε. Ενώ, δηλαδή, είναι γνωστοί ως ύπαρξη, είναι γνωστοί μόνον κατά την εικόνα την οποία ο άνθρωπος έχει εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Αλλά αυτή είναι μόνο η εικόνα και όχι το περιεχόμενο. Δηλαδή βλέπαμε μέχρι τώρα τα αστέρια και τους γαλαξίες, ωστόσο πέραν της εικόνας δεν ξέραμε τίποτα άλλο.

Τώρα, τους τελευταίους δύο – κυρίως – αιώνες αρχίσαμε να τους εξερευνούμε σε μεγαλύτερο βάθος γνωριμίας, όχι γιατί τώρα γίνονται οι γαλαξίες, αλλά γιατί τώρα καταφέραμε να κατασκευάσουμε κατάλληλα μηχανήματα, με τα οποία αποκτούμε καλύτερη εικόνα, αλλά και πάλι τίποτα περισσότερο, διότι η απόσταση που μάς χωρίζει είναι αδιανόητη για τις ανθρώπινες ικανότητες μετακίνησης, άρα μένουμε μόνο στην πληρέστερη εικόνα – όσο πληρέστερη μπορεί να είναι – και τίποτα περισσότερο.

Ωστόσο, ο άνθρωπος δεν το βάζει κάτω. Παρά τα αδιέξοδα και την ανυπαρξία κατάλληλων μηχανημάτων, ο άνθρωπος επιμένει, διότι θεωρεί ότι από εκεί έχει να μάθει πολλά, ίσως όχι τόσο για την πρακτική του καθημερινότητα, αλλά γιατί όσο προσπαθεί να κατανοήσει αυτά τα μακρινά ουράνια σώματα, τόσο καλύτερες προσπάθειες κάνει, και αυτό είναι το κέρδος. Η αδράνεια οδηγεί σε στασιμότητα. Η έρευνα μπορεί να μην φτάνει ως το τέλος – και ποιό είναι άραγε το τέλος; – αλλά οπωσδήποτε ανοίγει παράλληλους ορίζοντες και δίνει θάρρος για νέες κατακτήσεις και αποκαλύψεις.

Ο άνθρωπος είναι εφοδιασμένος με μη ορατά  όργανα στο σώμα του, τα οποία ωστόσο του δίνουν την ικανότητα να ελπίζει και να επιμένει στην προσπάθεια για καλύτερη κατανόηση του κόσμου που μάς περιβάλλει. Σε αυτά, λοιπόν, τα μη ορατά όργανα που κατοικούν μέσα στο σώμα, αλλά δεν είναι ανιχνεύσιμα – ακόμη – με τα μηχανήματα, εκεί κατοικεί και η πίστη.

Η πίστη είναι η ικανότητα του ατόμου να βλέπει χωρίς να βλέπουν τα μάτια του, να γνωρίζει χωρίς να βλέπει ή να αγγίζει, να θεωρεί υπαρκτά πράγματα που δεν έχει τρόπο να τα προσεγγίσει, και γενικά η πίστη του ανθρώπου τον συνδέει με τον μη ορατό – ακόμη – κόσμο, εκείνο τον κόσμο που δίδαξε ο Χριστός ότι ήταν, από εκεί ήρθε εδώ, και από εδώ έφυγε για να επιστρέψει εκεί που ήταν πριν έρθει εδώ, χωρίς ποτέ να φύγει ούτε από εδώ ούτε από εκεί.

Και μπορεί όλα αυτά να ακούγονται ως λογοπαίχνιο, ωστόσο και ο Κολόμβος από μια ελπίδα ξεκίνησε, ότι θα βρει τις Ινδίες, τις οποίες δεν βρήκε τελικά, αλλά ανακάλυψε την Αμερικανική ήπειρο, με ό,τι αποτέλεσμα αυτή η ανακάλυψη είχε για την καθημερινή μας ζωή όλου του πλανήτη. Η Αμερικανική ήπειρος ήταν εκεί, αλλά εμείς δεν το ξέραμε, μέχρι που κάποιος τολμηρός αναζητώντας το γνωστό στόχο της Ινδίας, έφτασε στον άγνωστο τόπο, χωρίς ποτέ να τον κατηγορήσει κάποιος ότι δεν βρήκε τις Ινδίες.

Και μεταξύ μας, οι Ινδίες ξέραμε ότι υπάρχουν, άρα δεν θα ανακάλυπτε κάτι άγνωστο. Στην προσπάθειά του όμως να φτάσει στον γνωστό στόχο, ανακάλυψε ένα νέο κόσμο, μια νέα πηγή πλούτου που αφορά όλη την ανθρωπότητα. Η αποτυχία του να φτάσει στις Ινδίες ξεχάστηκε. Η ανακάλυψη μιάς άλλης ηπείρου, αποδείχθηκε πολύ μεγαλύτερης αξίας. Οι προσπάθειες να φτάσουμε στον κόσμο που δίδαξε ο Χριστός μπορεί να μην πετύχουν να φτάσουμε ως εκεί, όμως στην διαδρομή ανοίγονται νέες χώρες για κατάκτηση, όχι μόνο για “πληρέστερους χάρτες”, αλλά και για τον πλούτο που διαθέτουν αυτές οι χώρες για τον κάθε αναζητητή αυτής της γης που δίδαξε ο Χριστός.  

Τα αεροπορικά ταξίδια είναι πλέον μέσα στην κοινή μας καθημερινότητα, διότι όλοι για τις μεγάλες αποστάσεις χρησιμοποιούμε τα ιπτάμενα μέσα και όχι τα επίγεια οχήματα, και προπαντός σε περίπτωση διάβασης ωκεανών. Με λίγα λόγια, όλοι έχουμε εμπειρία από την αιώρηση στους ουρανούς, και αυτό είναι ένα προσωπικό συναίσθημα που δεν είναι δυνατόν να μεταφερθεί με λόγια, διότι η αιώρηση, όπως και εκατοντάδες άλλες εμπειρίες, είναι απόλυτα προσωπικές, και καμία δύναμη δεν υπάρχει για να μεταφέρει σε κάποιον άλλον την ατομική μας εμπειρία.

Και αυτή η εμπειρία περιλαμβάνει τους πλατύτερους ορίζοντες, όσο ψηλότερα ανεβαίνει το ιπτάμενο όχημα, και την αίσθηση της ελευθερίας, η οποία, βεβαίως, είναι απλώς συναίσθημα, και όταν προσγειώνεται το αεροπλάνο, χάνεται κυριολεκτικά, ενώ εάν υπάρξουν απρόσμενες αναταράξεις, το αίσθημα της ελευθερίας μετατρέπεται σε τρόμο.

Αυτός ο συνδυασμός των συναισθημάτων, από την μια της ελευθερίας και από την άλλη ο τρόμος όταν υπάρχουν αναταράξεις, είναι τα στοιχεία που γεύεται όποιος τολμήσει να χρησιμοποιήσει ιπτάμενο μέσον, κάτι που κάνουμε όλο και περισσότεροι κάθε μέρα. Ωστόσο, είναι απόλυτα εξακριβωμένο, ότι κανείς δεν εγκαταλείπει το ταξίδι με αεροπλάνο, γιατί πέρασε μια δυσάρεστη εμπειρία. Αντίθετα, η εμπειρία μετατρέπεται σε αίσθημα νίκης, και ξανά θα μπούμε στο αεροπλάνο για τα ταξίδια μας, γιατί το κέρδος είναι μεγαλύτερο από τον φόβο και την αίσθηση της προσέγγισης ακόμη και του θανάτου.

Αυτό συνιστά η ατομική μας και, τελικά, και η συλλογική μας συνείδηση. Να ξεχνάμε τα – ίσως και δικαιολογημένα – αρνητικά συναισθήματα, και να δοκιμάζουμε ξανά χωρίς δισταγμούς. Το κέρδος είναι αναμφίβολο, αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στους αριθμούς των επιβατών που χρησιμοποιούν ιπτάμενα μέσα, για να κατανοήσει ότι, ο άνθρωπος μέσα από το επιθυμία του κέρδους δοκιμάζει τον εαυτό του ξανά και ξανά. Ο στόχος και η ελπίδα του κέρδους, είναι ισχυρότερη δύναμη από τον προσωρινό μας φόβο.

Και αυτή είναι μια απόλυτη αλήθεια για όλους τους ανθρώπους πάνω στην γη διαχρονικά. Η ελπίδα του κέρδους υπερνικά τους φόβους, και ενισχύει το σωματικό μας στίγμα, για να επιχειρήσουμε κάτι μεγαλύτερο από αυτό που έχουμε πετύχει μέχρι αυτή την στιγμή.

Και στην διδασκαλία του Χριστού αυτή η ελπίδα της νίκης είναι η κινητήρια δύναμη για μεταβολή στην νοοτροπία της καθίζησης και της παρελθοντολογίας. Το μέλλον και το κέρδος της επιτυχίας, κινούν τα νήματα της θέλησης και των σωματικών μας δυνάμεων απέναντι στην αδράνεια του παρελθόντος, της απραξίας ή του φόβου, δικαιολογημένου ή αδικαιολόγητου.

Το πνεύμα του Χριστού δεν είναι στην παρελθοντολογία, αλλά στην ελπίδα του μέλλοντος και στις δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος. Το παρελθόν έγινε πείρα και εμπειρία, θετική ή αρνητική. Όμως το μέλλον είναι αυτό που εξασφαλίζει την προκοπή και την κατάκτηση των γαλαξιών της πίστης. Η προσκόλληση στο παρελθόν πρέπει να αποτελεί μάθημα σοφίας και πλατύτερης κατανόησης του παρόντος και του μέλλοντος, και όχι σύστημα επανάληψης τύπων χωρίς να κατανοούμε το σκοπό και το περιεχόμενο. Ο χριστός με την διδασκαλία του διδάσκει το μέλλον. Οι άνθρωποι διδάσκουμε το παρελθόν, από τον φόβο του άγνωστου μέλλοντος.