Στην καθημερινή μας ζωή όλοι προσπαθούμε να υπερβούμε τα μέχρι σήμερα όριά μας, ακόμη και αν είναι άριστα κατά την δική μας εκτίμηση. Και αυτή η εκτίμηση δεν είναι χωρίς βάση αληθείας, αλλά είναι μια προσωρινή εκτίμηση, αφού την επόμενη μέρα θα χρειαστεί να υπερβούμε τα όριά μας για κάτι ακόμη καλύτερο.

Και αυτό δεν είναι φιλοσοφική υπόδειξη ή κούφια επιθυμία, αλλά στηρίζεται στον εσωτερικό μας άνθρωπο, ο οποίος με τίποτα δεν αισθάνεται απόλυτα ικανοποιημένος, ακόμη και αν είναι ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, με οποιαδήποτε έννοια και οποιοδήποτε περιεχόμενο μπορεί κάποιος να έχει στην δική του διάθεση. Διότι δεν είναι θέμα αριθμών, αλλά είναι θέμα πληρότητας.

Μπορεί τα πολλά να φαίνονται λίγα, αλλά το ερώτημα είναι με τί συγκρίνεις τα πολλά και με τι συγκρίνεις τα λίγα, ώστε να καταλήγεις σε αυτό το συμπέρασμα; Και αν αυτό είναι αληθές – έτσι τουλάχιστον φαίνεται από τα γεγονότα – τότε τί χρειάζεται ο άνθρωπος για να είναι πλήρης; Πόσα χρειάζεται; Και φυσικά πού θα τα βάλει όταν τυχόν τα αποκτήσει; Και όλοι κατανοούμε ότι αυτό είναι ένας φαύλος κύκλος χωρίς κανένα τέλος.

Διότι δεν είναι θέμα μεγεθών ή αριθμών, αλλά είναι θέμα χωρητικότητας εντός του ανθρώπου, μέσα στο σώμα του και όχι στις αποθήκες και στις τράπεζες. Διότι η έλλειψη δεν είναι θέμα αριθμών, αλλά είναι εσωτερική ισορροπία μεταξύ αλήθειας και ψεύδους, όχι στο δικαστικό χώρο, αλλά στην συνείδηση του ατόμου. Μέσα μας υπολογίζονται τα μεγέθη. Μέσα μας νιώθουμε ικανοποιημένοι ή ελλειπείς. Μέσα μας νιώθουμε αιχμάλωτοι ή ελεύθεροι. Μέσα μας δεν μάς φτάνουν όσα και αν έχουμε αποικτήσει. Διότι η έλλειψη δεν είναι αριθμητική, αλλά είναι αφαιρετική της ουσίας της ζωής.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Έχουμε όρια που θέλουμε να υπερβούμε, αλλά να πάμε πού; Ποιά θα είναι τα επόμενα όρια; Θα κατακτήσουμε το φεγγάρι και άλλους πλανήτες, αλλά εκεί θα είμαστε πλήρεις, ή θα κουβαλήσουμε και εκεί την εσωτερική μας μιζέρια; Θα ζήσουμε περισσότερα χρόνια, αλλά με τι θα ασχοληθούμε; Ποιό θα είναι το αντικείμενο της ζωής μας εάν ζήσουμε διακόσια ή περισσότερα χρόνια; Όλα μοιάζουν να μην έχουν νόημα, εάν ο άνθρωπος δεν αισθάνεται ισορροπημένος με όσα έχει, άσχετα εάν πασχίζει για κάτι καλύτερο.

Τα όρια παίζουν καθοριστικό ρόλο, για να θέτουν σε συναγερμό τον εσωτερικό μας κόσμο, και να μην αφήνουν την νωθρότητα και παραμέληση να βρίσκουν χώρο εγκατάστασης. Στην διδασκαλία του Χριστού το παρόν έχει μεγάλη αξία. Όμως το μέλλον έχει μεγαλύτερα όρια, ανεξερεύνητα, περισσότερα από όσα μπορεί κάποιος να αντιληφθεί με τις πέντε αισθήσεις και τις επιθυμίες ή τους συλλογισμούς του. Ο Χριστός με τη διδασκαλία της δικής του ανταποδοτικής πίστης, άνοιξε νέα κεφάλαια στην ιστορία του κάθε ατόμου, εφόσον αισθάνεται δέσμιος των παρόντων και υφισταμένων ορίων.

Δεν υπάρχουν μόνο οι φυσικές ανάγκες. Υπάρχουν και βαθύτερες ανάγκες, ανάγκες που μετακινούν το ενδιαφέρον μας σε μεγαλύτερα μεγέθη, σε πλάτος, μήκος, βάθος και ύψος, χωρίς όρια στον φυσικό μας χώρο. Ο χώρος και  χρόνος είναι συμβατά με την καθημερινότητά μας. Ο Χριστός δεν ήρθε να καταργήσει τα όρια της καθημερινότητας, αλλά ήρθε να υποδείξει τρόπους υπέρβασης, ώστε και τα φυσικά όρια να έχουν αξία και νόημα, αλλά να μη αποκλείουν και άλλους ορίζοντες με ανεξερεύνητα όρια. 

Οι αλλοιώσεις στην επιφάνεια είναι εμφανείς και αντιμετωπίσημες, είτε με ολική απόρριψη, είτε με καθαρισμό και παρακράτηση του καθαρού και μη αλλοιωμένου τμήματος. Αυτό ισχύει μόνο για την περίπτωση που η αλλοίωση περιορίζεται μόνο στην επιφάνεια, και ο καθαρισμός είναι ευχερής και δυνατός.

Δεν ισχύει όμως για τις περιπτώσεις που η αλλοίωση έχει φτάσει μέχρι το βάθος, οπότε κάθε προσπάθεια καθαρισμού αποβαίνει μάταιη, διότι δεν απομένει καθαρό τμήμα για αξιοποίηση. Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει άλλη επιλογή από την ολική απόρριψη και την απώλεια, όσο οδυνηρή και αν αυτή φαίνεται. Διότι, τυχόν κατανάλωση του αλλοιωμένου, θα επιφέρει περιπέτειες ή ακόμη και τον θάνατο. Και αυτό, νομίζω, είναι απόλυτα κατανοητό μέσα από την καθημερινή μας εμπειρία στα τρόφιμα, αλλά και όχι μόνον.

Διότι, για παράδειγμα, μια φιλία που άρχισε καλά, αλλά στην συνέχεια υπέστη αλλοίωση, την οποία διαπιστώνουμε στην πρακτική μας καθημερινότητα, δεν έχει νόημα, αφού η συνέχιση της επαφής με το άτομο που αλλοίωσε την σχέση μας, δεν είναι δυνατόν να επιφέρει καλό αποτέλεσμα, αλλά θλίψη και αδιέξοδα. Και αυτό το στοιχείο μεταξύ ανθρώπων φίλων, είναι απόλυτα κατανοητό, ότι απηχεί μια σοβαρότερη έκφραση της αλλοίωσης, διότι το φρούτο το πετάς, αλλά τον φίλο/η δεν μπορείς εύκολα να τον πετάξεις, διότι εσύ πληγώνεσαι.

Άρα, η αλλοίωση στις ανθρώπινες σχέσεις – κατά την κοινωνική έννοια – δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμες, διότι επιφέρουν δυσάρεστες συνέπειες και μερικές φορές και απελπισία και αδιέξοδα. Και για τον λόγο αυτό είμαστε προσεκτικοί στις επιλογές των κοινωνικών μας δεσμών, προκειμένου να μην μετανοούμε αργότερα, ενώ ένα αλλοιωμένο μήλο θα το πετάξουμε χωρίς μεγάλο προβληματισμό. Και αυτό το στοιχείο – της προσεκτικής αποδοχής ανθρώπων που θα σχετιστούν μαζί μας – έθεσε ο Χριστός στο κέντρο της διδασκαλίας του.

Εκείνος μιλούσε σε όλους όσους ήθελαν να τον ακούσουν. Λίγους όμως επέλεγε για να μένουν κοντά του, και αυτούς αποκαλούσε φίλους του. Στο τέλος έμεινε μόνος του πάνω στον σταυρό, ανάμεσα σε δύο ληστές. Σχεδόν κανένας δεν μπόρεσε να αντέξει το βάρος αυτής της φιλίας, διότι ήταν ανθρωπίνως δυσβάσταχτο. Διότι, η φιλία με τον θεό δεν είναι εύκολη, αφού πολλές φορές στην σχέση αυτή υπάρχουν και θέματα που αντίκεινται στις ανθρώπινες αντιλήψεις για το καλό και το πονηρό, άρα η συνέχιση της φιλίας απαιτεί συμβιβασμούς και κατανόηση των εκατέρωθεν ορίων, πράγμα που φέρνει το φυσικό πρόσωπο σε αμφιβολία πίστεως.

Και στο στοιχείο αυτό βρίσκεται και το κριτήριο της συνέχισης. Εάν επιμείνει το άτομο στην ανθρώπινη μόνο έννοια, τότε σύντομα η σχέση δεν είναι αμφίδρομη, και το άτομο πορεύεται την δική του πορεία. Η αλλοίωση στην σχέση με τον δημιουργό, είναι δύσκολα αναγνωρίσιμη, γιατί έχει πολλά πράγματα πρωτόγνωρα για το άτομο, σε αντίθεση με τον “φίλο” του θεό, που γνωρίζει τα πάντα και μπορεί τα πάντα.

Οι δυσκολίες και οι αλλοιώσεις που παρατηρούμε στις ανθρώπινες σχέσεις, είναι ένα μάθημα κατανόησης και της σχέσης του ανθρώπου με τον ζωντανό δημιουργό του. Εκείνος θέλει και μπορεί, εμείς θέλουμε, αλλά δεν μπορούμε πάντα, και αυτή η αδυναμία μας είναι το κριτήριο για την κατανόηση της αλλοίωσης στην σχέση μας. Είναι ο δείκτης ότι σύντομα πρέπει να βρούμε το σημείο του δρόμου που χάσαμε την ορθή πορεία σχέσης, και επιστρέφοντας, να προχωρήσουμε εκεί που εκείνος μάς περιμένει. 

Οι αλλαγές στην επικοινωνία του 21ου αιώνα είναι πρωτοφανείς στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ποτέ στο παρελθόν ο ένας άνθρωπος δεν ήταν τόσο κοντά επικοινωνιακά με τον άλλον, όσο είναι σήμερα ο παγκόσμιος πληθυσμός. Τώρα κάθε στιγμή ανταλλάσσουμε μηνύματα μεταξύ μας σε βαθμό ανυποψίαστο για αμέτρητα θέματα, χωρίς αυτό να εμποδίζει και την προσωπική μας ζωή. Αντίθετα, την διευκολύνει σε κάποιες τουλάχιστον περιπτώσεις.

Η σπουδαιότητα όμως δεν βρίσκεται μόνο στην ευκολία της επικοινωνίας, αλλά και στις διαστάσεις του χώρου και του χρόνου που αυτή η επικοινωνία περιλαμβάνει, διότι δεν χρησιμοποιούμε πλέον χαρτί και μολύβι, ούτε περιστέρια και ταχυδρόμους, όπως κάναμε στο παρελθόν. Τώρα μέσω της τεχνολογίας μπορούμε να είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με αμέτρητους ανθρώπους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, ανά πάσα ώρα και στιγμή, και αυτό είναι μια επανάσταση στην επικοινωνία των ανθρώπων, με ότι αυτή συνεπάγεται για την ποιότητα της ζωής μας.

Και αυτή η επικοινωνιακή ευκολία φέρνει το άτομο σε μια νέα πραγματικότητα, την οποία καλείται να διαχειριστεί προς το συμφέρον του. Διότι, δεν είναι μόνο τα θετικά από μια ευκολία επικοινωνίας, αλλά είναι και τα αρνητικά, τα οποία καλούμαστε να τα διαχειριστούμε κάθε στιγμή. Διότι τα μηνύματα που φτάνουν σε μάς, δεν είναι μόνο για την απλή καθημερινότητα, αλλά υπάρχουν και μηνύματα που επηρεάζουν και το μέλλον μας, και αυτό είναι κρίσιμο σημείο.

Τα καθημερινά είναι σπουδαία και αναγκαία. Το μέλλον όμως έχει μεγαλύτερη αξία, όταν το προβλέπουμε, και δεν θέλουμε να το καθορίζουν άλλοι, ενώ θα μπορούσαμε εμείς να το προβλέψουμε –  κατά τα μέτρα και την δύναμή μας – και όχι κάποιοι άλλοι. Πολλά μηνύματα δεν αφορούν μόνο το σήμερα, αλλά μάς δεσμεύουν και για το μέλλον, το οποίο κανείς ακόμη δεν το γνωρίζει. Διότι η δέσμευση μπορεί να είναι οικονομική ή κοινωνική, αλλά αυτό είναι εύκολα κατανοητό και μπορούμε να το αποφεύγουμε. Εκείνο που δεν είναι πολλές φορές αντιληπτό βρίσκεται στις δεσμεύσεις του εαυτού μας σε πράγματα που δεν θα θέλαμε να δεσμευτούμε, διότι μπορεί να αποτελέσουν παγίδα για το προσωπικό μας μέλλον.

Διότι το μέλλον είναι άγνωστο σε βάθος χρόνου, και αυτή η άγνοια γίνεται παγίδα εις βάρος της συνειδήσεώς μας. Κάθε τι που επιφέρει μακροχρόνια εξάρτηση στο άτομο, απαιτεί μεγάλη προσοχή στις επιλογές του. Διότι το χαλασμένο μήλο το πετάς και τελείωσε. Τον σύντροφο δεν μπορείς να το πετάξεις, διότι θα υποφέρεις. Και μπορεί τον σύντροφο να τον απομακρύνεις, αλλά οτιδήποτε είναι κολλημένο μέσα στην συνείδησή σου, αυτό δεν μπορείς να το αποβάλλεις, διότι είναι ταυτισμένο με την προσωπικότητά σου.

Άρα, τα μεν μηνύματα που αφορούν την απλή καθημερινότητα μπορούμε να τα ελέγξουμε και να τα διαχειριζόμαστε. Όσα όμως μηνύματα επηρεάζουν την συνείδησή μας, απαιτούν βαθύτερη έρευνα και εξέταση, διότι τα αποτελέσματα της παρουσίας τους μέσα στην συνείδησή μας θα φανούν αργότερα, στο μέλλον, αλλά τότε θα είναι αργά, γιατί θα έχουν φέρει τους αρνητικούς καρπούς στην προσωπική μας ζωή, χωρίς δυνατότητα αποδέσμευσης από τις αρνητικές συνέπειες. Ο Χριστός εξήγησε ότι το άτομο πρέπει να προσέχει τα μηνύματα που φτάνουν στην συνείδησή του. Οι τροφές του σώματος σύντομα αποβάλλονται. Η τροφή της συνειδήσεως ποτέ δεν αποβάλλεται, αλλά εγκαθίσταταιι μόνιμα μέσα μας και παράγει τους προβλεπόμενους από την φύση τους καρπούς.

Οι περιοχές ανάμεσα στα όρια απαιτούν εξιχνίαση, εξερεύνηση, γνώση, κατάκτηση, διαχείριση, διότι αυτός είναι ο λόγος που υπάρχουν τα όρια: να ορίζουν περιοχές, πάνω στις οποίες κάποιος έχει εξουσία διαχείρισης των όσων στοιχείων περιλαμβάνονται στην περιοχή αυτή ανάμεσα στα όρια.

Τα όρια, δηλαδή, καθορίζουν μία περιοχή θεμάτων, τα οποία μπορεί να είναι και ανομοιογενή, και όχι μόνο ταυτόσημα ή ενός μόνο ενδιαφέροντος. Μέσα στα όρια μπορεί να υπάρχουν πολλά περισσότερα από ένα θέμα, και αυτό αποτελεί θέμα εξιχνίασης από τον ενδιαφερόμενο, ο οποίος έχει και την εξουσία να εξιχνιάσει, να εξερευνήσει, να κατανοήσει και να διαχειριστεί το περιεχόμενο που περικλείεται εντός αυτών των ορίων.

Ωστόσο, αυτό αφορά μόνο οτιδήποτε περιλαμβάνεται εντός των συγκεκριμένων ορίων. Διότι, τα όρια – ξέρουμε καλά σήμερα τον 21ο αιώνα – δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν με ακρίβεια, αλλά τα όρια ποικίλλουν ανάλογα με το θέμα, και – για τους δικούς μας καιρούς της παγκοσμιοποίησης – τα όρια διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Διότι, για παράδειγμα, το internet που επιτρέπει την επικοινωνία, δεν ταυτίζεται με τα κρατικά όρια, όπως συμβαίνει με την ξηρά και την θάλασσα, αλλά υπερβαίνει αυτά τα όρια, έχοντας δικούς του κανόνες και δικά του όρια – τα οικονομικά – στα οποία δεν υπάρχει ακόμη κανένα όριο μεταξύ των κρατών της γης.

Και αυτό είναι ένα μόνο δείγμα των υπερβάσεων των κοινώς εννοουμένων ορίων, διότι εμείς ταυτίζουμε την έννοια με τα όρια πάνω στην ξηρά, την θάλασσα ή και τον αέρα. Άρα, υπάρχουν περιοχές θεμάτων που δεν ταυτίζονται με τα φυσικά όρια, αλλά κινούνται σε άλλα επίπεδα πρακτικής καθημερινότητας, όπως είναι η γνώση και χιλιάδες άλλα θέματα που ενώ τα γνωρίζουμε, αποδεχόμαστε τα όρια που κάποιος επιβάλλει ή διαχειρίζεται.

Ωστόσο, η ελευθερία είναι παγκόσμιο αγαθό, και είναι το αγαθό που όλοι εκτιμούμε ως ύψιστο μέσα στην επί γης παρουσία μας, διότι ο άνθρωπος είναι κατασκευασμένος μεν να εργάζεται και να κοπιάζει, αλλά όχι να είναι και δούλος στον διπλανό του. Και αυτό δεν χρειάζεται να το μάθει κάποιος στο σχολείο, γιατί είναι μέσα στην φύση μας, και όλοι αποφεύγουμε να γίνουμε δούλοι στον οποιονδήποτε και για οτιδήποτε, διότι αυτό ενοχλεί και αντίκειται στην προσωπική μας συνείδηση.

Και αυτή ακριβώς η αλήθεια της ελευθερίας, οδηγεί το άτομο σε αναζήτηση λύσης από τα τυχόν δεσμά που τον παρακρατούν παρά την θέλησή του στην δουλεία έναντι ανθρώπων. Τα όρια της δουλείας και της ελευθερίας είναι ταυτισμένα με την συνείδηση του ανθρώπου και όχι μόνο με την ισχύ των πυροβόλων όπλων. Ο άνθρωπος μπορεί να είναι δούλος μέσα σε ένα ελεύθερο κράτος, όχι γιατί το κράτος του στερεί την ελευθερία του, αλλά γιατί δεν “ακούει” την φωνή της συνειδήσεως, και γίνεται δούλος των λανθασμένων επιλογών στην προσωπική του καθημερινότητα.

Ο Χριστός εξήγησε δια μακρών ότι όποιος κάνει λαθη τα πληρώνει εδώ και τώρα, και αυτό του στερεί το προσωπικό του μέλλον και όχι η τιμωρία του θεού. Τα λάθη δεν είναι μόνο αυτά που – κατά κανόνα – καθορίζουν τις αρνητικές συνέπειες στην ζωή μας, αλλά είναι και τα αποτυπώματα που αφήνουν αυτά τα λάθη μέσα στην ατομική μας συνείδηση. Αυτά τα αποτυπώματα καθορίζουν και τα όρια της ελευθερίας μας, και όλοι θα θέλαμε να τα αποφύγουμε στο μέλλον, έχοντας μάθει να μην κάνουμε πλέον τόσα λάθη, όσα κάναμε στο παρελθόν. 

Όταν η αλλοίωση σε ένα τρόφιμο είναι μόνο επιφανειακή, τότε έχουμε τον τρόπο να απαλλάξουμε το τρόφιμο από την αλλοίωση, όπως κάνουμε για παράδειγμα σε ένα φρούτο, το οποίο το καθαρίζουμε και χρησιμοποιούμε το υπόλοιπο. Αυτό όμως συμβαίνει μόνο στην επιφανειακή αλλοίωση. Διότι, εάν έχει επέλθει αλλοίωση σε βαθύτερα στρώματα, τότε υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης, και μάλιστα μέχρι θανάτου, εάν το τρόφιμο ανήκει στην κατηγορία αυτή.

Άρα οι αλλοιώσεις δεν είναι όλες του ιδίου χαρακτήρα, αλλά έχουν διαβαθμίσεις ανάλογα με τον βαθμό αλλοίωσης, αλλά και τον βαθμό επίδρασης στην υγεία του ατόμου που θα το καταναλώσει. Ωστόσο, αυτό είναι εύκολα διαχειρίσιμο όταν πρόκειται για τις τροφές, γιατί όλα φαίνονται, είναι ορατά με το μάτι, οπότε και λαμβάνουμε τα μέτρα μας για να αποφύγουμε δυσάρεστες καταστάσεις.

Όταν όμως πρόκειται για μη ορατές αλλοιώσεις, δηλαδή δεν τις βλέπουμε με το μάτι μας, εκεί τα πράγματα μπαίνουν σε δύσκολο δρόμο, διότι από την μια απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή για τον εντοπισμό, και από την άλλη οι συνέπειες θα είναι και πιο οδυνηρές, σε περίπτωση που απαιτηθεί να στερηθούμε το προϊόν που έχουμε ήδη αγοράσει, και έχουμε διαθέσει τις οικονομικές μας δυνάμεις. Και αυτό το τελευταίο, ότι δηλαδή μπορεί να στερηθούμε το προϊόν που έχουμε αγοράσει, αυτή η αλήθεια “τυφλώνει” και αδρανοποιεί τα ανακλαστικά μας, διότι υπολογίζουμε το κόστος αγοράς έναντι της υγείας.

Άρα, οι υπολογισμοί μας δεν κινούνται σε σωστό δρόμο, διότι η αξία του κέρδους επισκιάζει την αξία της υγείας μας. Και αυτό μάς φέρνει σε αντιπαράθεση εσωτερική, και η επιλογή είναι πολύ προσωπική, διότι το άτομο θα πληρώσει το κόστος και στην μια αλλά και στην άλλη περίπτωση, δηλαδή τις συνέπειες για την υγεία ή την τσέπη μας. Και επειδή θεωρητικά όλοι ξέρουμε ότι η υγεία μας είναι πάνω απ’ όλα, ωστόσο σε πολλές περιπτώσεις παραβλέπουμε αυτή την αλήθεια, και προσπαθούμε να βρούμε τρόπους να μην ζημιωθούμε, αλλά να κρατήσουμε και τα δύο, πράγμα που μπορεί να φέρει και τις δυσάρεστες συνέπειες.

Και στο θέμα αυτό της καθαρότητας από τις αλλοιώσεις εντόπισε ο Χριστός την ζημία που μπορεί να προκληθεί μέσα μας, εάν η τροφή του εσωτερικού μας κόσμου δεν έχει ελεγχθεί, ή δεν έχει ελεγχθεί επαρκώς. Διότι στα φυσικά τρόφιμα όλοι κατανοούμε τις αλλοιώσεις με τις πέντε αισθήσεις μας. Στα τρόφιμα όμως που συντελούν στην υγεία του εσωτερικού μας κόσμου, εκεί που γίνεται όλη η επεξεργασία των δεδομένων από τον γύρω κόσμο χωρίς τίποτα να είναι ορατό, εκεί τα πράγματα απαιτούν άλλου είδους ενέργειες και “καθαριστικά” καθαρισμού από τις αλλοιώσεις και τις μολύνσεις.

Και ο Χριστός ξεκαθάρισε ότι το μόνο καθαριστικό του εσωτερικού μας κόσμου είναι τα λόγια της δικής του διδασκαλίας, όπως μάς τα παρέδωσαν οι μαθητές του και τα έχουμε στην Καινή Διαθήκη και τα ακούμε στην Εκκλησία. Από αυτά τα λόγια πηγάζει το καθαριστικό, όχι γιατί δεν θα μολυνθούμε ποτέ ξανά, αλλά γιατί αυτός ο λόγος, ο λόγος του Χριστού, είναι αναγεννητικός και καθαριστικός από την καθημερινή μόλυνση και αλλοίωση του εσωτερικού μας κόσμου. Εδώ, στον έσω άνθρωπο της καρδιάς, εντοπίζονται οι κοιτίδες των αλλοιώσεων της συνειδήσεως του ατόμου, και εκεί μπορεί να φτάσει μόνο ο δικός του λόγος. Όλα τα υπόλοιπα βοηθούν, αλλά δεν έχουν τον τελικό λόγο της υγιαίνουσας κατάστασης, όπως όλοι επιθυμούμε για την προσωπική μας καθημερινότητα.